Category Archives: News

France: What made the government resign?

French Economy Minister Montebourg attends a news conference at the Bercy Ministry in Paris

 

Arnaud Montebourg

The french premier Manuel Valls has submitted the government resignation to the President who immediately requested a new list of ministers by Tuesday August 27th, 2014. The main reason is the views expressed by the minister of economy Arnaud Montebourg who last Sunday told the media that France should take a different approach to save euro zone economy.

”The time has come for France to resist Germany’s “obsession” with austerity and promote alternative policies across the euro zone that support household consumption, firebrand French Economy Minister Arnaud Montebourg said on Sunday”. Hours after, the whole government was called to resign and the prime minister is to compose a new team to be presented to the president on Tuesday August 27, 2014.

Here is how Reuters put the story:

Deficit-reduction measures carried out since the 2008 financial crisis have crippled Europe’s economies and governments need to change course swiftly or they will lose their voters to populist and extremist parties, Montebourg told a socialists’ meeting in eastern France.

France is the euro zone’s second-biggest economy, the world’s fifth-greatest power, and it does not intend to align itself, ladies and gentlemen, with the excessive obsessions ofGermany‘s conservatives,” Montebourg said.

“That is why the time has come for France and its government, in the name of the European Union’s survival, to put up a just and sane resistance [to these policies].”

Montebourg said consensus was growing among economists and politicians worldwide on the need for growth-oriented policies and mentioned his German socialist counterpart Sigmar Gabriel and Italy‘s premier Matteo Renzi as potential allies.

He cited former president Charles de Gaulle and former British prime minister Margaret Thatcher as having effectively spoken up to change the course of EU policies they opposed.

Montebourg said he had personally asked President Francois Hollande for “a major re-direction of our economic policy”. The government should now focus less on cutting debt than on supporting households to revive consumption, a traditional economic driver, he said.

Montebourg, who makes no secret of his own presidential ambitions, is known for his frequent attacks on austerity, but his latest comments are likely to embarrass Hollande, who despite mounting pressure said just days earlier he would not back away from his policy based on spending cuts and corporate tax breaks.

Hollande’s business-minded policies have alienated many left-wing lawmakers and voters already frustrated with his failed pledge to curb unemployment. He is now the most unpopular president in over half a century, with an approval score of 17 percent in the latest Ifop poll.

Hollande’s office declined to comment on what Montebourg said. A source close to Prime Minister Manuel Valls said Montebourg had gone too far.

“Firstly, there are declarations on economic policy and secondly, statements on our European partner Germany that are extremely harsh. Therefore, considering the line has been crossed, the prime minister has decided to act,” the source said, giving no further details.

In an interview published on Saturday, Montebourg had already warned the austerity measures pursued by France and its European peers were strangling growth.

Six years after the collapse of banking group Lehman Brothers and the start of the global economic crisis, the United States and Britain have returned to growth while euro zoneeconomies are still shrinking or stagnating, he noted on Sunday.

“There is a disease specific to the euro zone, a serious disease, persistent and dangerous,” Montebourg said, arguing that fiscal and monetary austerity would not help end the crisis but had only worsened and extended it.

“The time has come for us to take on an alternative leadership, to set up an alternative motor and promote ideas and practices alternative to this destructive ideology,” he said.

 

Le gouvernement français en éclats

 

 

Tempête au sommet de l’Etat: la fronde du ministre de l’Economie,Arnaud Montebourg, a provoqué la chute du gouvernement deManuel Valls, qui a été chargé par François Hollande de composer une nouvelle équipe dès mardi.

Après un week-end agité par les déclarations anti-austérité de M. Montebourg dans les pages du Monde et ensuite depuis son fief électoral de Frangy-en-Bresse, le Premier ministre a présenté à François Hollande la démission de l’ensemble du gouvernement.

Manuel Valls, reçu pendant une heure lundi matin par le chef de l’Etat, est désormais chargé de constituer, d’ici mardi, une “équipe en cohérence avec les orientations” que François Hollande “a lui-même définies pour notre pays”, a déclaré l’Elysée dans un bref communiqué.

Rendez-vous avait été pris dès dimanche soir pour ce tête-à-tête à l’Elysée, indique l’entourage du chef de l’Etat, qui sera en fin de matinée à l’île de Sein (Finistère) pour le 70e anniversaire de la Libération du pays.

Dimanche soir, l’entourage de Manuel Valls avait lancé un premier avertissement en déclarant que le ministre de l’Economie avait “franchi une ligne jaune”, dans la mesure où “un ministre de l’Economie ne peut pas s’exprimer dans de telles conditions sur la ligne économique du gouvernement et sur un partenaire européen comme l’Allemagne”.

“Le Premier ministre est décidé à agir”, avait-il mis en garde. Mais l’hypothèse d’un recadrage était privilégiée et personne ne s’attendait à un remaniement.

Arnaud Montebourg, invité sur Europe 1 peu avant l’annonce de la démission du gouvernement, avait persisté dans sa critique du cap fixé par François Hollande, assurant toutefois qu’il ne se plaçait pas “dans l’hypothèse” d’un départ de l’exécutif.

“Il ne me semble pas qu’on se sépare de ministres pour la simple raison qu’ils portent des propositions dans un débat justifié”, avait-il dit, sans regretter ses déclarations. Rejoint dans son analyse par Benoît Hamon, qui était son invité vedette dimanche à Frangy-en-Bresse, il avait estimé qu’il n’y avait “nulle remise en question de la solidarité gouvernementale”.

– La gauche du PS furieuse –

“Ce soir, s’il est encore en poste à l’Economie, il n’y a plus de Premier ministre”, avait au contraire jugé le chef de file des sénateurs écologistes, Jean-Vincent Placé, sur LCI et Radio Classique.

Soutenant la démarche de M. Montebourg, l’un de ses alliés quand elle était au gouvernement, l’ancienne ministre Cécile Duflot a affirmé de son côté: “nous serons nombreux à être aux côtés de tous ceux qui veulent ce changement de cap et de politique économique du gouvernement”.

Aux commandes depuis le printemps d’un grand pôle ministériel économique, Arnaud Montebourg, 51 ans, électron incommode de la famille socialiste, n’a cessé au cours de sa carrière politique de multiplier les coups d’éclat.

Dimanche, a Frangy-en-Bresse, il avait demandé à François Hollande une “inflexion majeure de notre politique économique”, assurant qu’il avait “le devoir” de “ne pas se taire” et “de proposer des solutions alternatives”.

Dans le journal Le Monde il demandait de “hausser le ton” vis-à-vis de l’Allemagne, “prise au piège de la politique austéritaire”, quand François Hollande, mercredi, déclarait ne pas vouloir de “face-à-face” avec Berlin.

Il représentait, avec son collègue de l’Education nationale, Benoît Hamon, la caution de l’aile gauche du gouvernement. Il avait d’ailleurs pris du galon à la faveur du gouvernement Valls en élargisssant son portefeuille à l’Economie, en plus du Redressement productif qu’il détenait depuis mai 2012.

Dimanche soir, Benoît Hamon n’avait pas été visé par le rappel à l’ordre de Matignon.

“On est maintenant devant une situation où la réponse est le durcissement et l’autorité. C’est la ligne désastreuse après ne pas avoir pris l’ensemble des forces de gauche qui avaient fait sa victoire, éliminé les écologistes puis éliminé l’aile récalcitrante qui représente quand même beaucoup de gens au sein du PS, François Hollande se trouve comme un roi nu”, a réagi Marie Noëlle Lienemann sur BFMTV.

Prise de court par l’annonce de la démission du gouvernement, la droite n’avait pas encore réagi à ce séisme politique en milieu de matinée

Kagame’s former security head,diplomat arrested over ‘subversion’

 

  • Amb. Mutaboba in custody, Mary Baine under probe

Kigali, Rwanda-Brig Gen.Tom Byabagamba, the former President Paul Kagame’s head of the Republican Guard has been arrested for allegedly committing state security offences, Great Lakes Voice has learnt

Brig Gen. Byabagamba was arrested last night; sources told Great Lakes Voice he was arrested trying to rescue his wife Mary Baine from Police intense questioning.

To what sources say its high level intrigue not necessarily linked to Gen Kayumba’s RNC but, simply comments critical to the first family, and opposing government line of thinking. It’s also alleged Gen Frank Rusagara was arrested for almost similar accusations of subversive comments.

Ambassador Mutaboba, Mary Baine and David Kabuye are investigated for the comments made in certain bar in Nyarutarama alleging that First lady, Janet Nyiramongi Kagame may have been involved in Late Inyumba’s death. During the strange statement, after few minutes, they were arrested on spot.

However, sources say Tom Byabagamba was not present but latter came storming CID offices after hearing the news that his wife was at CID for questioning.

Despite news of Brig Gen. Byabagamba’s arrest being in the public domain, police and army officers were evasive and none wanted to go on record.

Police spokesperson ACP Damas Gatare feigned ignorance when contacted about the matter on Sunday evening. He told Great Lakes Voice to cross checking with the army.

“For Mutaboba, you can ask Foreign affairs Ministry and others you can ask army spokesman. You will bear with me; I am not aware of the case,” Gatare said.

The army could not help the matter during press time as the cell phone of army Spokesperson, Brig Gen. Joseph Nzabamwita went unanswered for hours.Tom Byabagamba1

Byabagambi is a brother to Dr. David Himbara who fall out with Kagame recently and turned critic to Kigali establishment. Himbara, who acted as Kagame special adviser on economic policy lived in South Africa then left to Canada after fleeing Kigali in 2011.

His arrest comes after the arrest of Gen Frank Rusagara and Capt David Kabuye on allegations of criminal offences against the state, according to army publicity Brig General Joseph Nzamwita.

Reports from police also indicate that senior diplomat Joseph Mutaboba and Mary Baine have been arrested and conditioned under intense Criminal Investigation Department (CID) questioning. But letter Mary Baine was released after spending the whole night at CID headquarters.

It’s by then Byabagamba was arrested to what Police call ‘obstructing Justice’. Sources say that many more could be arrested by security.

Sources indicate there is a long list of alleged subversive cadres and military officers within the system likely to be arrested one by one to avoid massive arrests at a go.

Amb. Joseph Mutaboba was appointed in 2009 as African Union and United Nations Deputy Joint Special Representative and Deputy Head of the African Union-United Nations Hybrid Operation in Darfur (UNAMID).

Previously the Special Envoy of Rwanda’s President to the Great Lakes region, and Secretary-General in the Ministries of Foreign Affairs and Internal Affairs, he earlier held several senior-level positions as Deputy National Coordinator for Rwanda and Permanent Representative to the United Nations in New York from 1999 to 2001, and as a senior diplomat in Addis Ababa and Washington, D.C.

Mutaboba holds a Master of Philosophy degree in librarian and information science from North London University

 Source: http://greatlakesvoice.com/kagames-former-security-headdiplomat-arrested-over-subversion/

Museveni opted for militarism to capture and retain power.

téléchargement

 

“The culture of capturing and retaining power by the gun is militarism which undermines the culture of democracy.” Former minister Daniel Omara Atubo

Daniel Omara Atubo, a former minister in the ruling NRM government, has said in his new book that his former boss, President Museveni, has kept a firm grip on power through abuse of the military, Constitution and treasury.

In the book titled “Calming The Storm”, Atubo claims that since Museveni took power by the gun in 1986, “the army has been the bedrock of his government, but coated with civilian participation and periodic elections.”

“The culture of capturing and retaining power by the gun is militarism which undermines the culture of democracy.”

Atubo, under Museveni’s regime, served in several capacities, as minister of state and cabinet minister for 10 years, in ministries such as Foreign Affairs, Defence, Lands, Housing and Urban Development and at one time acted as the attorney general. He says the military has aided Museveni’s retention of power.

“The internal rebellion and regional wars allowed Museveni to consolidate his militarism, to amass wealth for elections and to weaken any form of opposition to his regime…if Uganda does not get rid of militarism, we shall continue to pay dearly. Militarism is being promoted and consolidated in our politics, economy, culture, religion, education and social life,” he says, adding that the military is the very antithesis of democracy and competitive multiparty politics.

“Militarism is not only confined to the army but also extends to the intelligence organs, police, prisons and even civilian operatives. The civil police are headed by army generals, thereby imparting military leadership, training and attitudes.”

Atubo’s book comes at a time when there is a heated public debate about the army’s role in politics and its continued representation in Parliament.

NRM-entrenchment

Atubo’s book, dotted with his speeches, contributions to parliamentary debates and official documents he wrote while in government, attempts to show that Museveni’s obsession with power started to manifest itself as early as 1986. In chapter One of the book, he discusses leadership through his personal experience.

He says that during debate on the Legal Notice, which extended the NRA leadership for four years from 1989, he vehemently opposed the move.

“My advice was vigorously opposed and outrightly rejected. I believe NRM missed a great opportunity to lay a foundation to democratise a new Uganda…I realised that the NRM/A was more interested in raw state power than in promoting democracy and promoting institutions.”

Whereas the 1995 Constitution was promulgated to reflect people’s aspirations, Atubo says that no sooner had this Constitution been written than some of its provisions regarding political party activities and presidential two term limits became very contentious. During the Constituency Assembly, Atubo belonged to a group of political activists opposed to the banning of political parties. Although Uganda restored political party politics, he says political parties continued to be weak due to years of confinement and problems relating to leadership, internal democracy, funding and militarism.

“As of now, the Movement is the dominant party, with all resources at its disposal and supported by the state and the military.”

On term limits, he writes that Article 105(2) was a great innovation which limited the president to two five-year terms.

“It was a great tragedy that this provision was removed using corrupt means and amidst strong opposition from me and many others. Ugandans were never consulted as they were during the Odoki Constitutional Commission.”

Atubo joins his cabinet colleagues; Eriya Kategaya and Jaberi Bidandi Ssali to criticise Museveni for removing presidential term limits.

“In his book entitled ‘Impassioned for Freedom’, the late Eriya Kategaya, the former first deputy Prime Minister and Museveni’s childhood friend, wrote on pages 131-132, ‘Of late, I have been told that politicians are people without a sense of shame. All along I trusted President Museveni whenever we agreed on what to do but the kisanja project (deletion of two term limits) has shaken my faith in him. It is not only President Museveni who has shaken my faith and trust in leaders but some of my colleagues in cabinet are equally guilty. It seems the survival instinct overrides everything else’.”

In their autobiographies, Bidandi Ssali and Sam Kalega Njuba, all former ministers, harshly criticised the president for lifting presidential term limits. Although Atubo’s reversal to Museveni’s government in 2007 was publicly criticised as political opportunism, he writes that the politics of opportunism reigns high in today’s politics.

“Principles are sacrificed for survival. Whoever has the money calls the tune. In order to eat, some leaders abandon principles. Buying a leader is high corruption and both the seller and buyer are morally and spiritually dead… What they care about are material things and power,” he writes.

Atubo also says that bad leaders make a country ungovernable after their departure due to failure to build strong institutions.

“While in power, bad leaders survived on patronage, division, creating many small units and personal loyalty within the army and other security organs,” he writes, and asks whether Uganda will be governable after Museveni.

“For 42 years, Gaddafi ruled Libya with an iron fist. Living by his own words, he had to be chased out of power and killed. Gaddafi left the then proud and prosperous Libya in shambles.”

Reception

While launching the book yesterday, Speaker Rebecca Kadaga hailed Atubo for appealing to public lamentation.

“You have addressed this concern… whenever a public figure dies there is lamentation that they have not put down their record,”Kadaga said, adding that the book would be read by members. The foreword by Prof Joe Oloka-Onyango, a lecturer of constitutional law at Makerere University, says Atubo’s book is married to a biography and memoir, because it records important “historical events in which the author was himself involved.”

Who is Atubo?

Born 67 years ago at Ngetta Catholic Mission in Lira, Atubo went to Ngetta primary school, Aloi-Ongom Junior Secondary School and St Mary’s College Kisubi before joining Makerere University to read law in 1969.

He was in the second pioneer class of the Bachelor of Laws at Makerere University and he belonged to the first intake at Law Development Centre for the then newly- instituted bar course of post graduate diploma in legal practice.

After enrolment as an advocate, Atubo worked with the ministry of Justice, rising to the rank of Senior State Attorney and was later seconded to the then Kampala City Council as its first city advocate in 1976. During Amin’s regime, he went to exile and taught law in Tanzania, before getting involved with the Uganda National Liberation Front that was established to oversee the removal Amin.

He was a member of the National Consultative Council, a delegate in the Constituency Assembly, representing Otuke. He was a Member of Parliament for Otuke for three terms, secretary to Bank of Uganda and served as a minister for 10 years. He is married with children.

Source:  http://www.observer.ug/index

Coup d’etat yo muri 1973: Abishyize hamwe ntakibananira (Igice cya 5 ) :Imvururu zo mu w’1973 mu Rwanda zatewe na nde ?

Camarades du 0507

Tumaze iminsi dusoma ibijyanye n’amateka yaranze u Rwanda, cyane cyane chapitre ya coup d’etat yo muri 1973. Iyi coup d’etat niyo yabaye nyirabayazana w’inzika zabaye hagati y’Abiswe Abanyenduga n’abiswe Abakiga. Nyuma yayo, ibyiza by’igihugu byinshi byikubiwe n’abantu bakomokaga mu turere twa Gisenyi na Ruhengeri cyangwa rimwe na rimwe Byumba. Ibi byatumye mu by’ukuri Abanyarwanda batumva ko bafite uruhare rungana ku gihugu ku buryo byagize ingaruka mu gihe cy’intambara yatangijwe n’inkotanyi mu kwezi kwa 10 umwaka wa 1990.

Byageze aho abanyenduga bamwe bumva ko urugamba rugomba kurwanwa n’abakiga ngo kuko ari bo bari bafite ibyo barwanira! Abasirikare bamwe batorokaga urugamba bakisangira Inkotanyi mu gihe abenshi mu bakiga bo bumvaga koko igihugu bagomba kukitangira kugeza kuwa nyuma. Muri politiki abanyenduga cg abiswe abanyenduga nibo babaye aba mbere mu gushinga amashyaka arwanya leta ndetse afatanya na FPR mu gushegesha Habyarimana. Twagiramungu Faustin yabyukije MDR (ariko iza ari pirate), Mugenzi Justi afatanyije na Lando basinga PL, PSD ntawe utari uyizi ko yari igizwe n’abanyabutare benshi,  Nayinzira Jean Nepomuscene niwe munya gisenyi wenyine washinze ishyaka rirwanya Leta.

Nyuma yaho gatoya ikibazo cyaje gusa n’aho ari abahutu barwana n’abatutsi ariko byari byaratinze, FPR imaze kwemerwa no gushyigikirwa.

Kudasesengura iki kibazo bishobora gutuma dupfobya amasomo akubiyemo maze ejo bundi hagora urundi rugamba ruba ngombwa ugasanga abantu bakomeje ibyo byumviro. Ntawe ushobora gukira igisebe atavuye!

Ubwanditsi.

Parution: Tuesday 19 August 2014, 21:31
Par:Jean de Dieu MUSEMAKWELI

Ese kudeta yo ku wa 5 Nyakanga 1973 ntiyashoboraga kuburizwamo ?

Iyo umuntu yiyemeje gufata ubutegetsi ku ngufu, ntibihagije kuba abyifuza cyangwa afite impamvu ze bwite. Hagomba kuboneka n’izindi mpamvu zituma abantu bibwira ko ingoma ivuyeho yagombaga guhirima koko. Abakoze kudeta mu Rwanda mu w’1973 basanze guteza umutekano muke mu gihugu aribyo byatuma amahanga ndetse n’Abanyarwanda bavuga ko ingoma ya Kayibanda yari inaniwe. Nibwo rero muri Gashyantare 1973 boheje insoresore ngo zirukane Abatutsi mu mashuri yisumbuye n’amakuru ndetse no mu kazi, haba mu biro no mu bigo bya leta cyangwa iby’abikorera ku giti cyabo. Abantu bazi gushishoza bahereyeko babona ko iyo “muyaga” itewe n’abantu bashaka kwifatira ubutegetsi. Hari ibitabo byinshi byagize icyo bivuga kuri iyo “muyaga”. Nyuma y’ubushishozi n’ubushakashatsi bwimbitse, byose bihuriza kuri iyo ngingo. Icyanyuma nasomye kibihamya nta shiti ni icya  Bwana Pierre-Célestin Kabanda cyitwa, Rwanda. L’idéal des pionniers. Les hommes qui ont fait la différence, Ed. Sources du Nil, Lille, 2012, pp.275-277.

Hari abantu badakeneye gusoma ibyo bitabo kugirango bamenye icyateye umutekano muke mu Rwanda mbere ya kudeta yo ku wa 5 Nyakanga 1973. Impamvu ni uko biboneye n’amaso yabo ba nyirabayazana, bakagerageza kuvugana nabo kugirango bisubireho. Bavuganye kandi n’abo iyo nkubiri yari igamije guhitana (ingoma ya Kayibanda), barababurira ; ariko abandi ntibabyitaho. Negereye umwe muri abo bantu, ambwirana agahinda kenshi ukuntu ibintu byagenze, n’ukuntu ubwe nawe yari apfuye Imana igakinga akaboko, maze agakizwa n’amaguru. Ntabwo yifuje ko natangaza amazina ye, niyo mpamvu mpisemo kumwita “Viateur (Viyatori) Nzaramba”, avuka mu cyahoze ari perfegitura ya Gitarama. Yarangije  ishuri rikuru rya gisirikari mu w’1972. Muri 73 yari i Kigali, afite ipeti rya Suliyetona, akora mu bwubatsi bw’ibigo bya gisirikari n’ubw’amazu y’abasirikari, cyane cyane abakuru (officiers). Yakoraga mu cyitwa mu gifaransa “Bâtiment militaire”.

Imvururu zashojwe n’abashakaga kwifatira ubutegetsi

Yarambwiye ati : “Imvururu zabaye muri 1973 kuzishyira kuri perezida Grégoire Kayibanda ni ikinyoma cyambaye ubusa. Muri 1973 nari umusirikari mukuru (officier) nkora mu ubuwubatsi bwa gisirikari (Compagnie des Bâtiments Militaires -BM)  i Kanombe. Twakoreshaga abakozi b’ abasivili benshi aho twubakishaga amazu mu bigo bya gisirikare mu gihugu cyose. Nari nshinzwe kubakisha (chantiers) mu bigo bya Kigali,  Bugesera (abasirikari),  Bugesera (urubyiruko), Gabiro,  Byumba na Butare. Ahandi, imirimo y’ubwubatsi yari iyobowe na Kapiteni Mutabazi na Liyetona Rwabakika bubakisha tuvuge nk’ikigo cy’abapolisi cyo ku Kacyiru.

Imvururu zatangiriye mu bigo by’amashuri, bifata abakozi ba gisivili bo  mu bigo bya gisirikari (Main d’oeuvre civile – MOC), bifata ibigo bya Leta, kuri za ministeri bamanika amalisti ariho amazina y’Abatutsi ngo  be kongera kuhinjira.

Reka mpere ku bindeba aho nari mu bigo bya gisirikare. Nazindukiye ku kazi, nyura ku iperu mu kigo cy’i Kanombe (Base). Tumaze kuzamura ibendera, nagiye mu ibarizo, nsanga akazi kahagaze kubera ko umukuru waryo (Kapita, chef charpentier) n’umwungirije, abakozi babiri kuri bane bakoreshaga amamashini abaza batari baje ku kazi.  Aho basudiraga ibyuma (atelier soudure) naho byari uko. Ubwo poromiye serija (Ier  Sergent) Serugendo nawe aba araje. Ku nyubako z’i Kanombe yari yungirije Liyetona Rwabakika wo mu Ruhengeri. Ati “ Akazi ko kubaka kahagaze, Kapita n’abafundi bababujije kwinjira mu kigo”.  Liyetona Rwabakika na Kapiteni  Mutabazi barambwira ngo nimbyihorere.

Nafashe ikamyo ipakiye isima  njya ku kigo cya Kigali, nsanga naho ni uko, ngo nta Mututsi ugomba kugaruka ku kazi ; kandi abo bose bakoreshwaga na Ministeri y’ingabo z’igihugu n’abapoloisi.  Nagiye aho abasirikari bakuru bicira akanyota (Messe officiers) i Kigali, ntelefona umukuru (Commandant) w’iby’ubwubatsi bwa gisirikari (Compagnie Bâtiments militaires) i Kanombe, umuzungu witwaga Kapiteni Badou, musaba amabwiriza, ati nanjye byanyobeye, Kapiteni Mutabazi wo ku Gisenyi yavuze ko amabwiriza yavuye hejuru, ko ari ibirebana n’umutekano, kandi ko tutabyivangamo”.  Yangiriye inama ko njya kubaza Lizinde wari ushinzwe kwiga imishinga (chef du Bureau d’Etude) muri ministeri y’Ingabo , ko ari byo Kapiteni Mutabazi abwiye Kapiteni Badou. Nagiye kuri ministeri, Lizinde aranyakira, mubwiye ko akazi kahagaze, ko ntumva icyo abo Batutsi bazira, ati : « Ceceka, si wowe ushinzwe umutekano w’igihugu. Mushake Abahutu mubashyire muri iyo myanya Abatutsi bari bafite, niba ntabo mubatoze(formez-les) ».

Ntawe utazi amateka ya Lizinde n’uruhare yagize muri kudeta yo mu w’1973. Mpereye ku mvugo  no ku buryo Liyetona Rwabakika, Kapiteni Mutabazi, na poromiye Serija (IerSergent) Serugendo bitwaye, bose ni Abakiga kandi bari babizi, nahereyeko numva ko hari ikintu. Kubona na poromiye Serija (Ier Sergent) w’umukiga yari azi iyo gahunda yo kwirukana abakozi b’Abatutsi mu bigo bya gisirikare, njyewe w’umunyagitarama, umusirikari mukuru (officier) ntabizi, ari njye wari ufite henshi nubakisha,  naza ngasanga abakozi barahagaritswe ntabizi, Lizinde ati “si wowe ushinzwe umutekano w’igihugu!None se Serugendo wari ubizi ni we wari uwushinzwe ? Cyangwa ni uko yari mu kabanga k’abateguye izo mvururu we na Kapitene Mutabazi na Liyetona Rwabakika?

Mu mashuri : muri koleji ya Mutagatifu Andereya i Nyamirambo, nagiyeyo mpurujwe na Padiri Goffinet wayoboraga icyo kigo, ko murumuna wanjye DD nawe ari uwambere ku rutonde rw’abo komite (comité) y’abanyeshuri yirukanye, akanga kugenda, akaba yahungiye mu biro by’umuyobozi (Directeur) ko ariho bamukingiranye ngo abanyeshuri batamwica. Niba imvururu zarashojwe na Kayibanda, kuki n’Abahutu bakomoka Gitarama birukanwaga, nk’uwo murumuna wanjye bamwirukaniye iki ?  Nageze i Nyamirambo nambaye imyenda y’intambara, ntanga gasopo ko Padiri Goffinet agenda akabwira izo mbwa zizana akajagari ko nizikora kuri murumuna wanjye, zishobora kubona ishyano. Padiri Goffinet yambwiye ko yari yatelefonnye ku kigo cy’abapolisi ngo baze bamutabare, bakamubwira ngo niyivuganire n’umuyobozi mukuru w’abapolisi muri ministeri y’ingabo. Uwo yari Majoro Nsekarije. Padiri Goffinet yagiye kwa Nsekarije, Nsekarije amwirukana mu biro bye. Padiri Goffinet yarongeye arambwira ati :Aka kajagari ni intangiriro za kudeta. Biragaragara ko hari abantu bari gushaka urwitwazo rwo gufata ubutegetsi ku ngufu”. None imvururu zitatewe n’abo bishakiraga ubutegetsi,niba njye njyenyine narabashije kugarura agahenge muri Koleji i Nyamirambo, bo bari bashinzwe umutekano w’igihugu, cyarabahaye n’ibyangombwa byose byo kuwubungabunga,kuki  ntacyo bakoze ?

Nahavuye ndakaye, nyura kwa Kapiteni Bizimana ndabimubwira, ambwira ko umuzungu w’umusuwisi yabwiye Kayibanda ko abasirikare bategura kudeta, ko bazakoresha n’abacanshuro (mercenaires),  avuga n’ahantu (site) abo basirikari n’abo bacanshuro bashobora kuzahurira.

Kudeta yashoboraga kuburizwamo

Ni muri urwo rwego twigeze gukura abasirikare mu kigo cy’i Kanombe, barara amarondo, dushinga ibirindiro (gufata amapozisiyo – positions) dutegereje ka hagira abagerageza kudeta, tukayiburizamo. Kubera ahantu henshi nubakishaga, navuganye na bamwe mu basirikari bo mu bigo bya Kibungo,  Mutara, Byumba,  Bugesera, Ruhengeri, Kommando Bigogwe, kampanyi yambere, iya kabiri n’iya gatatu z’i Kanombe, ndetse n’abo mu bwubatsi bwa gisirikari,  hose biteguye kudukurikira tukaburizamo kudeta.

Ibyo byarakaje cyane Jenerali Majoro Habyarimana, ashinga Majoro Simba Aloys ngo akore itohoza (enquête) amubwire abaraje abasirikare hanze, ngo ntiyumva uko azabagira, ngo nta gihano kiriho azi gikwiranye n’abo bantu. Simba yakoze anketi, ayiha Habyarimana. Njye nemereye Majoro Simba ko nabikoze kandi niteguye kubyongera, nti “ushaka ubutegetsi AZIYAMAMAZE, atorwe n’abaturage, naho uzongera kuzana akajagari, tuzamurwanya”. Nongeyeho ko ntagiye mu gisirikare kugirango murumuna wanjye ye kutiga. Nongeyeho nti “Ese ubundi ari Umuhutu cyangwa Umututsi ni nde Imana yahitishijemo ubwoko avukamo ?” Nahereyeko mvanwa i Kigali igitaraganya, noherezwa mu kindi kigo cya gisirikari mu majyaruguru y’u Rwanda. Ikibabaje ni uko Kayibanda yakomeje kuvuga ngo HABYARIMANA ntiyareka Abakiga ngo bakore kudeta !

Kapiteni Bizimana abwiye Kayibanda ko narakajwe n’uko murumuna wanjye bamwirukanye bamubeshyera ngo ni Umututsi, ko ntumva n’icyo abo Batutsi bazira, Kayibanda yaravuze ngo ese ni njye wakanga Abatutsi, ntikwaba ari ugutuka Verediyana ? Kayibanda amenye ko Nsekarije yanze kohereza Abapolisi, yavuze ko bagomba kumwirukana, ko n’igipolisi kidahosha imvururu ntacyo kimaze. Niyo mpamvu yasheshe igipolisi, akivanga n’ingabo kugirango byose Habyarimana abitegeke, naho Nsekarije na Kanyarengwe bashyirwaga mu majwi bakajyanwa mu mashuri no mu gutegeka ibyayi. Kayibanda yahereyeko ahamagara Habyarimana, amutegeka kwohereza Ingabo kugarura umutekano mu gihugu. Mu bagiye guhosha imvururu, Kapiteni Maniraguha wo mu Ruhengeri na Suliyetona Nyampame nibo bajyanye ingabo zivuye i Kanombe gufatanya n’ipoloto (peloton) y’i Gitarama guhosha imvururu muri Gitarama.

Aho nari naraciriwe, nakomezaga gukurikira amakuru y’ibibera i Kigali. Icyo nabwiwe mu kwezi kwa Gicurasi 1973 na Minani Frodouald ni uko Liyetona  Niyoyita yari amaze gukora urutonde rw’abasirikari bimuriwe igihe kimwe nanjye. Urwo rutonde rwerekanaga neza cyane ukuntu abasirikari b’abasuzofisiye (Sous-officiers) n’abandi batojwe mu kurwanisha intwaro zisanzwe (armes collectives) bakomoka mu majyepfo y’igihugu bari bavanywe i Kigali na Kanombe, bakoherezwa za Cyangugu, Gisenyi, Ruhengeri, Mutara, Kibungo, babasimbuza abakomoka Gisenyi, Ruhengeri na Byumba. Twasabye kubaza perezida icyo abitekerezaho, kuko iyo bamubwiraga ko hari agatsiko k’Abakiga gategura kudeta, yavugaga ko bidashoboka, kuko Habyarimana ari umwana we buzura kandi yizeye. Twasabaga kandi Minani Frodouald kubaza perezida icyo kuriya kwimura abasirikari byerekanaga, impamvu hari ubwikanyize bwa Gisenyi na Ruhengeri mu buyobozi bw’inzego zose zirebana n’umutekano w’igihugu. Twaravugaga kandi tuti: “ko bigaragara ka Abakiga bategura coup d’Etat, kandi nibayikora, bazica Abanyenduga, uwabatanga twe tukayikora, ntitugire uwo twica, ahubwo bamwe tukabafunga?

Dore ko Minani yari aturanye na Kayibanda, yadusize muri salo, anyura mu gikari agiye kureba perezida Kayibanda. Yagarutse hashize isaha. Atubwira ko Habyarimana nta rondakarere cyangwa ubwikanyize bwa Gisenyi na Ruhengeri yazanye mu gisirikare, ko ahubwo kubera ko Ababiligi bari bategetse ko Abatutsi bagomba kuba hagati ya 15 na 20 % mu ishuri rikuru rya gisirikari, we na Balthazar Bicamumpaka, na Calliope Mulindahapi bahisemo ko imyanya yari igenewe Abahutu, mu itsinda rya mbere (première promotion) bayiharira Ruhengeri na Gisenyi, kuko mu yandi maperefegitura bitari byoroshye kumenya umuhutu nyawe, ejo batazavaho basanga imyanya y’Abahtutu yaratwawe n’Umututsi dore ko ngo Abatutsi bakundaga gukubagana mu ngo z’abagaragu babo!

Ku bijyanye no kwimura abasirikari,  perezida Kayibanda yabwiye Minani ko azahamagara  Habyarimana akabimubaza, atabona ibisobanuro akamusaba kubihagarika, dore ko icyo gihe  u Rwanda n’u Burundi byarebanaga ay’ingwe.

Ku birebana na kudeta byo Kayibanda yamuteye utwatsi, amubwirako mu basirikari bakuru, Habyarimana ari we ugerageza (ufite “préparation” ihagije) ; ariko akaba atabona impamvu yatuma Habyarimana  akora Coup d’Etat. Ati Ese ubundi ubutegetsi si we ubufite, si we wampaye Seyanga na Bizimana ngo mbagire ba ministiri, ko njyewe urubyiruko n’amasiporo nashakaga kubishinga Rwagafirita ? Yaramubwiye ngo atubwire ko n’iyo Abakiga bakora  kudeta, we nta maraso ashaka ko tumena ngo turamugarura ku butegetsi, ngo uretse ko n’itegeko nshinga ritamwemerera gukomeza kuyobora igihugu, n’abaganga bakaba baramusabye kuruhuka ; ko kongre itegurwa ariyo izatoranyaumukandida wa MDR uziyamamariza umwanya wa perezida, ikiga ikibazo cy’imvururu zayogoje igihugu, kandi akazasaba kongere gufatira abazishoje ibihano by’intangarugero. Yongeyeho ko Verediana yaba yaravuze ngo “ntakumena amaraso y’abandi Bahutu, Abatutsi bazayamena” ! Ngo dutegereze kongere ibyo byose izabikemura.

“Ntawe urenga nyamunsi”

Ku wa 1 Nyakanga uzi ko kuri stade Nyamirambo basuzuguye perezida Kayibanda izuba riva, nawe ati :“Abashaka gukora kudeta nibayikore, simbitinya”. Nibajije ibyo ari byo, biranyobera. Mfata imodoka mva aho nari naraciriwe, nza i Kigali kureba uko bimeze. Nagiye kwa Kapiteni Bizimana, mpurirayo na Ministiri Frodouald Minani na Kalisa, muramu wa perezida Kayibanda. Mbabaza ibyo nari numviye i Kanombe kuko nahanyuze, ba Liyetona Bikolimana bakambwira bati : “Zana abasirikari ufite mu ….. , tubwire n’abandi basigaye hano mu bacu, maze tuburizemo kudeta bategura kuko ngo bazayikora le 5 Nyakanga”. Ubwo twari le 3 Nyakanga. Bizimana twari turwaniye iwe, kuko nari mvuze ngo “ibya KAYIBANDA tubireke, dukore kudeta, dutange Abakiga”. Kapiteni Bizimana ati : “Ibyo perezida ntabikozwa. Yadutegetse gutegereza kongere ya le 5 Nyakanga, ni yo IZEMEZA cyangwa ikanga umukandida azabasaba gukurikira kuko we ashaka kuruhuka, agakurikirana ishyaka  rya MDR ”.  Ati “iby’abo Bakiga na kudeta zabo ni akajagari bashoje, kariya gatsiko kazafatirwa ibyemezo muri kongere”. Nti “mujye kumubwira amakuru mvanye i Kanombe ko le 5 Nyakanga hazaba kudeta”. Kapiteni Bizimana yaranze, agezeho ajya yo, agarutse ati : “Avuze ko usubira mu …, ugatanga urugero rwo kumvira; ngo “bamundezeho ko nabanje no kwanga kujya mu …., ngo “le 5 Nyakanga azaha Abanyarwanda bose igisubizo muri kongere, ndetse ko n’iyo iyo kudeta bayikora, we yizeye Habyarimana, ko we adashaka ko hagira amaraso ameneka, nta mirwano ashaka mu ngabo z’igihugu ”. Nahise nsubira mu ….. ariko, nyuze i Kanombe, mbwira Bikorimana na Ajida  Habimana ko Kayibanda yategetse ko dutegereza kongere. Bati : “Nutaza, ba Kanyarengwe barakora kudeta kandi nyamara na Habyarimana  abirimo”.

Umwanzuro

Abahakana ko imvururu zitateguwe n’Abasilikari b’Abakiga babanze batubwire impamvu mu bigo by’amashuri komite z’abayoboye kariya kajagari zayoborwaga n’Abakiga. Niba ari Grégoire Kayibanda wabiteguye, basobanure ukuntu aho kugira ngo abe arinjye amenyesha iyo gahunda ku birebana n’abakozi b’Abatutsi mu bwubatsi bwa gisirikari, ko nagendaga kwa Kayibanda, kuki atabimenyesheje ? Yarandenze maze ajya kubimenyesha Kapiteni Mutabazi wo ku Gisenyi, Liyetona Rwabakika wo mu Ruhengeri, na poromiye Serija Serugendo batagenda iwe ?

Muri icyo gihe inama (Congrès) za MDR zarimo zitegurwa. Turi aho abasirikari bakuru biyakirira (Mess Officiers) i Kanombe, twaganiriye uko inzego z’ishyaka ziri kwiga urutonde rw’abashobora gusimbura Kayibanda. Frodouald Minani yacecekesheje umuntu wari uvuze ngo “ariko ubundi kuki KAYIBANDA atakomeza”, ngo “abo bose bashaka gusimbura Kayibanda ni abanyerari”, amubwira ko revolisiyo ya rubanda yaciye ingoma ya cyami, nta butegetsi karande kandi ko na nyirubwite azabyibwirira Congrès”. Ku bwanjye (ni Sulieyetona Viateur Nzaramba ukomeje kuvuga) nabonaga Frodouald Minani ari we wari ubukwiye. Kuri jye, niyo mpamvu abakoze kudeta barigitishije disikuru Kayibanda yari kuvugira muri kongere yari iteganijwe le 05 juillet 1973, kuko igiye ahagaragara bamwara.

Tugaruke ku bya Lizinde wagize ati : “Si wowe ushinzwe umutekano w’igihugu”. Ubundi mu gihugu hari ibyo bita ministeri z’ubusugire bw’igihugu (ministères de souveraineté), ari zo :

1.Ububanyi n’amahanga (Affaires Etrangères, diplomatie).

2.  Ubutegetsi bw’igihugu (Interieur)

3. Kurinda ubusugire bw’igihugu (Défense)

4. Imali y’igihugu (Finances)

Abashinzwe umutekano ni Ministeri 2 :  iy’Ingabo n’iy’ubutegetsi bw’igihugu. Izo ministeri zitegeka ingabo, abapolisi n’inzego z’iperereza (sûreté) zikoreshwa muri ako kazi ko kubungabunga umutekano n’ubusugire bw’igihugu. Mu w’1973 Ingabo, Abaplosi n’inzego z’iperereza byose byari muri Ministeri y’Ingabo. Habyarimana ni we wari ministiri, umugaba mukuru w’Ingabo n’abapolisi.Umuyobozi mukuru w’abapolisi (Directeur géneral de la police) yari Majoro Nsekarije (Gisenyi), umuyobozi mukuru w’iperereza yari liyetona Koloneli Kanyarengwe (Ruhengeri), naho Komanda Lizinde (Gisenyi) akaba umuyobozi w’ibiro by’imishinga n’izindi gahunda (Bureau Etude et Programme). Abo bagabo ni bo bari bashinzwe iperereza no kurinda umutekano. Imvururu zabaye babizi, barabirebera, barareka ziraba. Umuyobozi wa Koleji ya Mutagatifu Andereya yitabaje Abapolisi, Nsekarije ababuza gutabara, nabivuze. Abo bose ni Abakiga, bakoze kudeta bitwaje ziriya mvururu, baburizamo kongere ya MDR yagombaga gutoranya umukandida wari kuziyamamariza umwanya w’umukuru w’igihugu, igasuzuma na kiriya kibazo cy’imvururu zabaye. Bakoze kudeta, bariya bagabo ni bo bafashe imyanya ikomeye :

1.Habyarimana : Umukuru w’igihugu, perezida wa Komite y’ubumwe n’amahoro, ministiri w’ingabo, n’umugaba mukuru wazo.

2. Kanyarengwe : Ministiri w’ubutegetsi bw’igihugu n’abakozi ba Leta (ministeri 2).

3. NSEKARIJE : Ububanyi n’amahanga.

4. LIZINDE = Umuyobozi mukuru w’iperereza.

Uwavuga ko bariya bagabo bane, hamwe na bagenzi babo bashoje imvururu mu gihugu kugirango babyitwaze bakore kudeta, bamara kuyikora bagasibanganya ibimenyetso, bakica Abanyagitarama, bakabubikaho urusyo ngo bari bagiye kuroha Urwanda, ngo Kayibanda yari agiye guhindura itegeko nshinga kugirango ahame ku ubutegetsi, ntiyaba yibeshye. Ikindi kandi, bamwe Badatana bo ku wa 5 Nyakanga (Camarades du 5 juillet) baracyariho   : Koloneli Serubuga, Koloneli Gahimano, Koloneli Ntibitura n’anandi. Bakwiye kugira icyo babivugaho.

BIRACYAZA….

Jean de Dieu Musemakweli

Umwana wagizwe impfubyi na FPR yarakajwe n’imvugo ya Ange Kagame ngo “sinabaho ntafite umuryango wanjye”.

Paul Kagame aho kujyana n’umugore we mu nama yahuje perezida wa leta zunze ubumwe z’amerika n’abakuru b’ibihugu by’afurika, we yahisemo kwijyanira n’umukobwa we umwe Ange Kagame. Nyuma y’urwo ruzinduko, Ange yagiranye ikiganiro n’urubuga nsakazamakuru rukorera kuri internet rwitwa igihe.com. Kimwe mu bibazo byamubajijwe ni ukuvuga ikintu kimwe atakwihanganira kubaho adafite. N’umutima mwiza, Ange yasubije ko ikintu atakwihanganira kubaho adafite ari umuryango we. Aya magambo yababaje benshi cyane cyane abagizwe imfubyi n’ingabo ise wa Ange yari abereye umugaba mukuru. Iyi ni ibaruwa uwitwa Kanyabigega Elijah yandikiye Ange Kagame. Kanyabigega ni umwe mu mfubyi zarokotse ubwicanyi bwa Paul Kagame. Ibaruwa yanditse mu rurimi rw’icyongereza, twayibahinduriye mu Kinyarwanda.

Ubwanditsi

73943-angekagamea

Ange Kagame niwe mukobwa wenyine Kagame afite.

Nshuti Ange Kagame, imfura mu bakobwa b’u Rwanda,

Nyemerera nkwandikire mu rurimi rw’icyongereza, ni kimwe mu bintu bibi so wakubyaye yampatiye kubana na byo. Nabwiwe ko ababyeyi banjye bakomoka muri komine Kiyombe, kamwe mu karere so wakubyaye yahaye ibihano ku byaha bitakozwe. Mfite imyaka 24, kandi ndizera ko niba maneko za papa wawe nizidashakisha inimero ya mudasobwa yanjye ngo zinyice ndi hafi kwizihiza isabukuru y’imyaka 25 vuba aha. Ariko nyamara iyo siyo mpamvu yo kukwandikira. Ibaruwa yanjye iribanda cyane ku rugendo rwanyu muri Leta zunze ubumwe z’Amerika, no kuri papa wawe nka perezida w’igihugu cyanjye.

Ikiganiro wagiranye na Igihe.com

Nyuma y’uruzinduko wakoranye na papa wawe I Washington, nta shiti umubyeyi wawe yageze kucyo yashakaga. Yifuzaga ko itangazamakuru mpuzamahanga rikumenya kandi yabigezeho. Rwose nabishimirwe papa wawe n’uburyo akoresha mu kwiyamamaza. Ubonye iyaba yashoboraga no kubikorera umurenge wanjye wa Mukarange!? Twahita tubona amazi yo kunywa mu gitondo. Ariko rero ikiganiro cyawe na Igihe .com cyatumye ntekereza cyane aho bakubajije ikintu udashobora kwihanganira kubaho udafite. Igisubizo watanze cyari gihwitse rwose.

Waravuze ngo “sinshobora kubaho ntafite umuryango wange.” Nyemerera ngukosore kuko mu Kinyarwanda ntituvuga “wange” ahubwo tuvuga “wanjye”, keretse niba papa wawe ashaka gusimbuza Ikinyarwanda Uluganda nk’uko yasimbuje icyongereza igifaransa. Nta kibazo tuzakomeza twihangane nk’uko tubimenyereye kuva mu kwezi k’Ukwakira 1990.

Tugarutse ku gisubizo wahaye IGIHE.COM, gifite ishingiro rwose. Umuryango w’umuntu ufite agaciro gakomeye cyane, ariko ndibaza niba iso azi cyangwa asobanukiwe intimba miliyoni z’abanyarwanda bafite nyuma y’aho ababyeyi babo bazize agafuni! Uri mutoya cyane wenda ntuzi icyo agafuni bivuga ariko niba iso atarakwicaje ku bibero ngo akubarire uko yajyaga yica abanyarwanda b’inzirakarengane muri Kiyombe, Mukarange, Bwisige, Butaro, Kidaho n’utundi duce two mu Rwanda, nshobora kwitanga nkakwigisha amateka y’u Rwanda n’uburyo iso yateguye kuba ikirangire ubu wowe urimo wishimira uyu munsi.

Uburyo agafuni kangize imfubyi mfite imyaka 4

Nshuti Ange, sinzi uko navutse ariko wowe nziko uzi uko wavutse kuko papa wawe n’inshuti ze zafashe amafoto ndetse nyuma mwagiye mwizihiza umunsi w’amavuko wawe. Nyamara jyewe navutse ibisasu bya katiyusha binyura ku mutwe. Bambwiye ko igihe papa wawe yoherezaga ibisasu 12 icyarimwe, mama wanjye yagize ibise igihe kitageze, mu gihe (ababyeyi banjye) barimo bahunga so. Bambwiye ko muri icyo gihe iso yarimo atsembatsemba. Yariyarahiye gukubura Kiyombe, Cyungo, Bwisige, Kivuye na Kiyombe ngo murwego rwo kugutegurira amayira. Muri iyo nkubiri ibintu ntibyagendekeye neza Mama wanjye. Yagombaga guhita mbyara. Nyamara umuriro wa so wari mwinshi cyane. Mama wanjye yari azi ko gutinda gatoya byashoboraga kumushyira ku bugi bw’inkota ya so. Nuko rero Papa wanjye yahise atekereza uburyo yakemura icyo kibazo. Njye nari imfura ye. Yifuzaga ko twese twabaho ariko ingabo za so zari zitwegereye cyane. Ni uko Papa yabonye ikigega maze ashyiramo mama waribwaga cyane na we yinjiramo amufasha kunyibaruka, ni naho haturutse izina rya Kanyabigega.

Maze kuvuka ibintu byakomeje kudogera. Ibuka ko ikigega cyakijije ubuzima bw’abantu batatu, jyewe, mama na papa. Simfite umwanya wo kukunyuriramo mu magambo arambuye uburyo navutse ariko umenye ko Imana yahagaze hagati yanjye na So ikoresheje ikigega bityo ingabo za so ntizatubona.

Twihuse gatoya reka nkubwire undi munsi ukomeye mu buzima bwanjye, ubw’umuryango wanjye n’ubw’umuryango wawe.

Umunsi umwe mu mwaka wa 1993 ababyeyi banjye bagiye gushaka ibyo kurya kuko twari tumaze iminsi itatu nta kintu dukoza ku munwa. Icyo gihe twabaga mu nkambi y’abavanywe mu byabo ya Muhura. Ndizera ko is yakubwiye aho Muhura yari  iherereye. Mushiki wanjye yari afite amezi ane gusa na murumuna wanjye yari afite imyaka ibiri. Kuri uwo munsi murumuna wanjye yari arwaye kandi ashonje. Ni uko ababyeyi banjye baramutwaye we na mushiki wanjye babajyana ahitwa Nyagahanga. Muri aka gace hari hatuye masenge wari warahashyingiye ahitwa NEKE. Masenge yari yadutumiye ngo dufate ibiryo dushoboye kuko abana twari dushonje cyane. Ababyeyi banjye baragiye ntibagaruka, hagarutse gusa abakecuru ingabo za so zaretse ngo bazajye kubara inkuru. Uzagende ubaze aho Nyiramitsindo yabaga. Ni we watubwiye uko ingabo za so zaje zigatsemba urugo rwa masenge. Haje inyeshyamba 11 za FPR zuzuye ubugome zigendereye kungira imfubyi uwo munsi. Nko ku isaha ya saa cyenda nibwo zageze mu rugo rwa masenge zitwaje udufuni. Zishe abantu bose bari bahari hasigara Nyiramitsindo wenyine. Murumuna wanjye Migisha na mushiki wanjye Akizanye ntinbarokotse ngo barebe uko isi itembera ubu, bitewe na so uriho.

Mushiki wanjye Akizanye asekera kuri FACEBOOK

Mu gihe wibaga umugono maze ukiyerekana I Washington bityo ugahinduka ikirangirire mu ijoro rimwe umwenyura iruhande rwa so hejuru y’amafaramga ava mu misoro itangwa n’abenegihugu hari ikintu kimwe cyanje mu mu mutwe. Mushiki wanjye Akizanye aba ari kwizihiza isabukuru y’imyaka 21 uyu munsi. Yari kuba kuri FACEBOOK yandika asangira n’inshuti ze ababwira uko yishimiye uyu munsi.

Akizanye yari kuba yishimiye ibyo nanditse ku rubuga rwe mubwira nti: Ugire isabukuru nziza baby girl, nishimiye kugira mushiki wanjye umeze nka we” . Nyamara ibi ntibyabaye bitewe na so uriho.

Iyo nkubonye ukura wishimye nibaza niba ujya utekereza ku bandi banyanrwanda batakaje ababyeyi babo biturutse ku bikorwa bya papa wawe. Ese iso yigeze akubwira ko we n’agatsiko bavanye Uganda banze guhagarika imirwano ndetse bakanga 40% by’imyanya muri guverinoma bari bahawe na Habyarimana? Ese iso yigeze akubwira ko ibyo byatumye habaho ubwicanyi bwakorewe inzirakarengane z’abatutsi bashoboraga kurokoka ndetse ubu bakaba baryohewe n’ubuzima nk’uko nawe bukuryoheye? Yigeze akubwira ko hari impinja ama miliyoni zari zifite umwaka umwe gusa igihe iso yarasaga indege ya Habyarimana na Ntaryamira? Ujya se wibaza uburyo iso yambujije kwibuka mu cyubahiro ababyeyi banjye n’abavandimwe Akizanye na Migisha, reka wenda ibyo kubashyingura mu cyubahiro tubireke!

Mu gusoza ibaruwa yanjye nshuti Ange, nifuzaga kukwibutsa ibikurikira: U Rwanda ni urw’Abanyarwanda, Abahutu, Abatutsi n’Abatwa ariko iso yahinduye igihugu cyacu igikumba cye bwite yiyibagiza ko Abanyarwanda bafite uburenganzira bwo kwibuka ababo bishwe. Abanyarwanda bazi neza badashidikanya ko kubera ibikorwa bya so, u Rwanda rwibukwaho jenoside kandi nyamara yarashoboraga kutabaho iyo iso ahagarika umutima w’inda nini.

Urubyiruko rw’Abanyarwanda rurashenguka ariko nta n’umwe wo kubara imkuru kuko dutinya iso azaza akatugira nk’ibyo yakoreye KIZITO Mihigo, na Patrick Karegeya. Ubu umwana wa Karegeya Portia Mbabazi yari kuba yizihiza imyaka 23 ari kumwe na se iyo so aza kuba atariho.

45468-dortiambabazikaregeya

Portia Mbabazi Karegeya

Nshuti Ange, ndi umusore w’umunyarwanda wabujijwe uburenganzira bwo kugira ababyeyi n’abavandimwe kandi aya mateka agera kuri buri wese yaba umututsi, hari miliyoni z’abatutsi zatakaje ababyeyi kubera so; haba no mu bahutu miliyoni z’abana b’abahutu babuze ababyeyi babo kubera so. Reka wenda tube twibagiwe Abatwa kuko na guverinoma zabanje ntizigeze zibaha ishema bakwiye ndetse n’ubutegetsi bwa so ni uko. Ubutaha nujya mu itangazamakuru kuruka, nyamuna ujye wibuka ko hari miliyoni z’abantu iso yasyonoreye aho.

Kanyabigega Elijah

Ushaka gusoma original text yayibona aha: https://gahunde.org/2014/08/11/a-young-rwandan-orphaned-by-rpf-reacts-on-the-ange-kagames-i-cant-live-without-my-parents/.

Ikibazo cya Kiga-Nduga: Dukande twomora

imbumda

Muri iyi minsi, nyuma y’aho hatangarijwe “Ikoraniro rya mbere ryo kuzirikana abahitanywe na Coup d’Etat yo kuwa 5 Nyakanga 1973 mu Rwanda”, haragarukwa cyane ku kibazo cya Kiga na Nduga cyabyaye intandaro, cyangwa cyavutse kuri ayo mateka ababaje. Ku ruhande rumwe, birakwiye kandi igihe cyari kigeze. Byaba akaga gutekereza ejo hazaza h’u Rwanda twirengagije ko kugira uburenganzira bungana ari imwe mu misingi y’amahoro arambye mu gihugu icyo ari cyo cyose. Muri urwo rwego, ni byiza kuba abazize jenoside bibukwa buri mwaka. Byabaye byiza kurushaho, uyu mwaka, ubwo amashyaka umuntu yakwita Nouvelle Génération yateraga intambwe yo gusabira abazize ubundi bwicanyi, cyane cyane bwakozwe na FPR, bari barashyizwe mu kato. Byongeye kuba byiza kwibuka aba banyarwanda bo muri 1973, na bo ni abacu. Ku rundi ruhande ariko, hatabayemo gushishoza, ibi bikorwa binyuranye byo kwibuka bishobora kugarukira ku marangamutima no guhagama mu mateka, hakabura intambwe igana imbere, ari yo musaruro nyakuri mu mateka no muri politiki.

1. Ihame ryo kwa muganga: kirazira kubaga umurwayi udashobora kumwomora.

Bijya bibaho ko umurwayi agana kwa muganga afite uburwayi busaba kubagwa (intervention chirurgicale). Biratungurana iyo kwa muganga bateye utwatsi ibyo kumubaga, kandi nyamara na bo badahakana ko byamubera umuti. Ibi biba nk’iyo bamusanganye umuvuduko w’amaraso ukabije (hypertension) bagatinya ko yagwa ku iseta, iyo afite amaraso make (anémie) cyangwa afite indi ndwara ituma amaraso ye atavura (nka diabète) bikaba byagorana kuvura ibikomere. Iyo habonetse imwe muri izo mpamvu, ibyo kumubaga barabizibukira, kuko biba bishobora kumuteza ikibazo kirenze icyo yari asanganwe. No mu mateka y’ibihugu ni kimwe. Gusubira mu mateka, cyane cyane ababaje, ni nko kubaga umurwayi. Ubikora, iyo ashaka kubaka, agomba guteganya n’uburyo azomora ibikomere nyuma yo kubaga umurwayi. Iyo ibi bidakozwe, umurwayi aba yongerewe “amahirwe yo gupfa”. Hejuru yo kuba ashobora kwicwa n’uburwayi, haba hiyongeyeho ko anashobora kwicwa n’ubuvuzi. Urugero ni ibyo kwibuka mu Rwanda. Kimwe mu byo abatari bake tunenga FPR, ni uko ibyo kwibuka abazize jenoside bikorwa nk’ubuvuzi butagamije gukiza indwara, ahubwo bugamije kuyikomeza no kuyongera.

2. Ihame ryo mu mateka: iyo uhanganye n’umuntu, utitonze, amaherezo urangiza mwarabaye mahwi.

Mu mibanire y’abantu, hari ibitangaza. Ubushakashatsi bwerekana ko iyo umuntu afite uwo bahanganye, muri uko kugenda baterana intobo n’amagambo, ifoto ye igenda imucengera buhoro buhoro atabizi, akazakanguka barabaye mahwi. Reka ntange urugero kuri Israheli. Icyo aba “nazi” bahemukiyeho abayahudi, si ukuba gusa barabishe mu ntambara ya kabiri y’isi yose. Icyabiherekeje kandi na cyo kibabaje, ni uko ya mikorere y’abanazi yo kwica nta mpuhwe inzirakarengane, yacengeye abayahudi bamwe, akaba ari yo uyu munsi barimo gukoresha ku banyapalestina. Iyo ubonye umuyobozi wa Israheli asobanura ku matereviziyo, nta soni, ko umutekano wayo ubaha uburenganzira bwo gutera bombe ahabonetse hose, zikarimbura abana amajana mu kwezi, ubona ko n’ubwo “abanazi” bapfuye, ariko “ubunazi” nk’imyumvire n’imikorere y’ubugome ntaho bwagiye.

N’ibi by’iwacu ni kimwe. Muri iyi myaka 20 ishize abantu bahanganye na FPR, tutitonze ushobora gusanga hari byinshi tuyinenga, nyamara kubera uko guhora twitsiritana na yo mu mpaka, tukagenda twandura tutabizi. Hari byinshi tuyinenga bizatinda bikubaka indiri mu bayinenga nyirizina. Kimwe muri byo, ni umuco wo kubaga ibibyimba udatekereza ku muti n’icyomoro. Tudashishoje, n’aya mateka yo kwibuka ni ko yarangira. Ugasanga, nk’uko FPR ibigenza, bihindutse umuti wica kurusha uburwayi. Ubwabyo birakwiye. Ikibazo gishobora kuvuka mu cyerekezo tubiha.

3. Kuvangura ibintu ni umusingi ukwiye.

Icya mbere dukwiye kugarukaho iyo hazamuwe icyitwa ikibazo ngo cya Kiga na Nduga, ni ukuvangura ibintu mu nzira eshatu, twumvikanisha iyo Kiga n’iyo Nduga izo ari zo.

Mu nzira ya mbere, birakwiye gusobanura Kiga na Nduga nk’imiterere y’ubutaka. Ku basoma Bibiliya, baribuka inkuru ya Bikira Mariya ajya gusura mubyara we Elizabeti (Lk 1,39). Bibiliya Ntagatifu y’abagatolika ivuga ko yagiye kumusura “mu misozi miremire”, n’aho bibiliya zimwe z’abaporoso zikavuga ko yagiye kumusura mu “Nkigacyangwa mu Rukiga”. Byombi ni byo. Mu kinyarwanda, Inkiga cyangwa Urukiga bivuga akarere k’imisozi miremire. Ni na yo mpamvu buri karere kagira inkiga zako. Ikinyuranyo cy’Urukiga ni amayaga, ni ukuvuga agace k’umurambi. Na za Gikongoro imisozi miremire bayita mu Nkiga. Za Gitarama umusozi wa Ndiza bawita mu Nkiga.

Mu nzira ya kabiri, Urukiga na Nduga ni uturere tuzwi mu mateka y’u Rwanda. Rukiga ni akarere k’ubuyobozi (disctrict) kabarizwaga hagati ya Byumba, Ngarama, Gabiro na Kinihira. Naho Nduga ho hari Gitarama yegereye mu Marangara. Ufatiye aha, wavuga ko gufata ibibazo byavutse hagati ya Repubulika ya mbere n’iya kabiri ukabyita Nduga na Kiga ari ugupapira. Mu nzira ya mbere, Inkiga ziri hose ahari imisozi miremire. Na Gitarama, ahegereye umusozi wa Ndiza bahita mu Nkiga. Mu nzira ya kabiri, urabona ko ibibazo hagati ya repubulika zombi bidakwiye kwitwa Kiga na Nduga. Ntabo tuzi bo muri repubulika ya kabiri bavukaga ahahoze hitwa Rukiga. Ndetse n’abo mu ya mbere bavukaga ahitwa Nduga babarirwa ku ntoki z’ikiganza kimwe.

Mu nzira ya gatatu ariko, tugarukiye aha, twaba twanduye ya ndwara ya FPR yo kuvuga ngo nta kibazo gihari, mu gihe n’uruhinja rubona ko gihari koko. Turetse inyito ya Kiga na Nduga bahaye iki kibazo mu kwibeshya cyangwa ku zindi nyungu, ikibazo cy’ivangura rishingiye ku duce tunyuranye tw’u Rwanda cyabaye hagati ya repubulika ya mbere n’iya kabiri gikwiye kwitabwaho. Ibiri amambu, tugiye kwerekana indi nkomoko yacyo abantu batajya bitaho.

4. Imiterere y’aho abantu bakomoka (facteur géographique) igira ingaruka ku myumvire yabo ya politiki.

Usesenguye amateka y’isi, usanga abo mu majyepfo n’abo mu majyaruguru batagira imyumvire imwe ya politiki. Ibi kandi si umwihariko w’u Rwanda.

Tugiye mu mateka ya kera, natanga urugero rwa Israheli. Kuva mu bihe bya kera, abo mu majyaruguru (Galileya na Samariya) n’abo mu majyepfo (Yudeya) bamye badahuza mu myumvire ya politiki. Mu Byakozwe n’Intumwa 5,36-39, umuhanga Gamaliyeli avuga mu ncamake imyivumbagatanyo ya Politiki yahungabanyije Israheli mu gihe cya Yezu. Igitangaje ni uko izo mpinduramatwara zose zabaga zirangajwe imbere n’abo mu majyaruguru (Tewudasi, Yuda w’umunyagalileya, Yezu, twakongeraho na Yohani Batista). Iki ni icyitegererezo ko amajyaruguru n’amajyepfo batahuzaga mu bya politiki.

Tugiye mu mateka y’ubu, twafata urugero ku Burayi. Mu byegeranyo byose bivuga ku bipimo by’intambwe ya demokarasi, ibihugu byo mu majyaruguru (Damenark, Norvège, Finlande, Swède) biza iteka imbere y’ibigana mu majyepfo (Portugal, Espagne, France, Italie). Abahanga berekana ko bifite igisobanuro mu miterere y’akarere (facteur géographique). Ndetse ugereranije isi yose, ubona ko demokarasi no kubahiriza uburenganzira bwa muntu bigenda bigira ingufu uko werekeza mu majyaruguru y’isi, wagana mu majyepfo (ahari na Afurika) bikazamba.

N’iwacu, kuba abantu banyuranya muri politiki biturutse ku turere bavukamo, ntibitangaje kandi si iby’ubu. Duhereye mu mateka ya kure, Umwanditsi Jan Vansina, mu gitabo cye (Le Rwanda Ancien), yerekana icyo kinyuranyo ku ipaji ya 229. Uko abisesengura, ahagana muri 1897, ubutegetsi bw’umwami bwari bugeramiwe muri rusange mu majyaruguru, mu gihe mu majyepfo ho bwari bugikanyakanya. Twanibutsa ko mu bice by’amajyaruguru hari henshi ubuhake butabarizwaga. Ndetse uriya muhanga yerekana uburyo umwaduko w’abakoroni wahaye agahenge ubwami, ukabuha ijambo muri utwo duce tw’amajyaruguru, aho ubundi bwari bugeramiwe n’imyivumbagatanyo.

Munyumve nesa, sinshaka guhamya ko abo mu majyaruguru baba ari aba “démocrates” kurusha abo mu majyepfo, ubushakashatsi ntibubinyemerera, cyakoze kuba hari isano hagati y’aho abantu bakomoka n’imyumvire yabo ya politiki, byo ni ukuri. No kuba abanyarwanda bagira imyumvire inyuranye bitewe n’igice cy’u Rwanda bakomokamo, nta gitangaje kirimo ahubwo ni ubukungu. Ubundi muri politiki, kuba hari imyumvire inyuranye si ikibazo. Ikibazo kivuka iyo hatabonetse inzira zo kuyiha uruhare mu kubaka igihugu bose bahuriyeho. Iki ni cyo kibazo cy’ukuri.

5. Ikibazo cy’ukuri: umukino utagira amategeko no gusimburana mu kibuga.

Kunyuranya muri politiki si umwihariko w’abanyarwanda. Ndetse ahubwo, politiki ni cyo ibereyeho. Ni urubuga rwo guhurizamo amakipe anyuranye, akina binyuranye, ariko hagamijwe guteza umukino imbere. Igituma ahandi umukino wa politiki ushoboka kandi ugakorwa mu mudendezo (ari byo twita demokarasi), si uko batanyuranyije mu myumvire, ahubwo ni uko bashyizeho amategeko agenga umukino, yubashywe na bose, ari yo bita mu gifaransa “les institutions”. Dukoresheje iyo shusho y’umupira w’amaguru, inzego cyangwa “institutions” ni nk’amategeko agenga umukino. Buri wese akaba azi ibyemewe n’ibidakorwa, ibigawa n’ibishimwa; hakaba abashinzwe gukina (amashyaka anyuranye) n’abashinzwe gusifura (ubutabera bwigenga); “championat” ari yo mandat ikagira igihe itangirira n’igihe irangirira; utsinzwe akamenya igihe “championat” y’ubutaha izatangirira, akaba atoza ikipe ye; utsinze na we ntiyirare, akamenya ko ubutaha arangaye bamutsinda mpaga; buri wese akamenya imyitwarire ihanishwa ikarita y’umuhondo cyangwa umutuku; hakamenyekana uko abakinnyi basimburana mu kibuga n’ibindi.

Ikibazo cy’ukuri mu Rwanda si abakinnyi banyuranye mu myumvire n’imikinire. Ni uko umukino wa politiki mu Rwanda waranzwe no kutagira amategeko. Iyo nta mategeko, n’ubwo waba umupira w’amaguru, bibyara ingorane zikomeye. Urase umupira, araha akaguru ka mugenzi we; ukiniwe nabi agatora amabuye; uteye igicamurundi ntagire inkurikizi; ushatse agacishamo agakinisha n’amaboko; uhawe ikarita y’umutuku akarahira ko aho gusohoka mu kibuga yasiga agitwitse; uwatsinzwe mu cyiciro cya mbere (première division) agomba kumanuka mu cya kabiri, agatora umuheto akemeza bose ko ari we watwaye igikombe cya championat… ngayo ng’uko. Ushaka kumva ingorane za politiki y’u Rwanda, nafate icyo kigereranyo cy’umupira w’amaguru agikoreshe ku bibazo bya politiki n’imiyoborere.

Iyicwa ry’abanyapolitiki bo muri repubulika ya mbere waryumva muri ubu buryo.Kubibuka ni byiza, ariko igikuru ni uko byaba umwanya wo kureba icyakorwa ngo uyu mukino wa politiki ugire amategeko azwi, yemeranijweho, kandi yubashywe na bose. Niba bitabaye, ziracyapfa Bitanihira! Ikibazo nyakuri ni ukwibaza impamvu iteka impinduka z’ubutegetsi ziherekezwa n’amaraso. Yaramenetse hagati y’ubwami na repubukila ya mbere, arameneka hagati ya repubulika ya mbere n’iya kabiri, arameneka hagati y’iya kabiri n’ubutegetsi bwa FPR…….kuzageza ryari? Intambwe ya mbere ni uko abantu batakwinjira muri izi mpaka gusa nk’abanyamateka, ahubwo bakwiye kuzinjiramo nk’abanyapolitiki.

6.Itandukaniro hagati yo gucukumbura amateka no gukora politiki.

Ucukumbura amateka aba agamije kumva ibyabaye, ukora politiki aba agamije kurema (déterminer) ibizaba. Impungenge mfite ni uko impaka nyinshi no gucukumbura birimo bikorwa ku kibazo cy’abanyapolitiki bo muri repubulika ya mbere bishwe, zishobora kuzuramo amateka, zikaburamo politiki. Twaba duhombye. Bibaye, zaba zifite amahirwe menshi yo gusiga ibintu aho zabisanze, niba zitabisubije inyuma. Abateguye ibikorwa byo kubibuka basobanura ikigamijwe muri aya amagambo:

Nyuma y’imyaka 41 y’intimba, nta n’uburenganzira na mba bwo kuyaga cyangwa kuyagirwa twe basize inyuma twigeze tugira, igihe kirageze, ku babishoboye, ngo baruhuke ingoyi y’ibikomere bikibashegesha umutima. Ni n’umwanya wo kwifatanya n’inshuti tugasangira ishavu, akababaro no kwizera, tukanagaruka ku kitwibutsa abacu. Ni umwanya kandi utagira uko usa wo gushimira ababasimbuye mu kutubera ababyeyi, kimwe n’abandi bose batugaragarije ko bifatanyije natwe muri ayo makuba”.

Ni byiza, nk’imiryango yabuze ababo, igitekerezo cyabo ni icyo gushyigikirwa, ndetse njye nzajya kubafata mu mugongo. Kubasaba ibirenze ibi, byaba ari ubushotoranyi. Gusa na none, birakwiye ko abakora politiki bo batera indi ntambwe. Igikorwa nk’iki aba ari umwanya wo guteza imbere imyumvire n’imikorere ya politiki. Dore nk’ubu abana bakomoka kuri ziriya ntwari za demokarasi bari bakwiye kugira uruhare muri politiki, urumuri rwa demokarasi rwacanywe n’abababyara, ntiruzimirire ku barwonse mu mashereka, bakarutora ku byahi. Ariko se byaba bimaze iki kubatumira mu kibuga, aho uzabavuna amaguru atazahabwa n’ikarita y’umuhondo? Ese wababwira ngo nimuze muri politiki namwe muzahasige ubuzima nka ba so na sogokuru? Abanyapolitiki, cyane cyane ababyiruka, ba “basore bashaje”, iyi ni imwe mu mpinduka bashobora kuzana. Kurwanira ko politiki nyarwanda yareka kuba irimbi ry’intwari n’ijabiro ry’ibigwari. Politiki si ubushakahatsi ku byahise gusa, ni no kurema ibizaza. Itandukaniro hagati y’umunyapolitiki na rubanda rusanzwe, ni uko mu gihe rubanda twe dutegereza ibizaza tukazareba n’uko tubyitwaramo, umunyapolitiki we ari wa wundi uharanira ko byazagenda uko abishaka. Kandi birashoboka.

Hari uwabyumva akagira ati noneho abanyapolitiki ubahinduye imana. Oya, ariko dufashe urugero buri wese yakumva. Reba Kagame na FPR ye. Wabakunda, utabakunda, kwemera ko hari ibyo bashoboye byananiye abandi ni ukugira ubudakemwa mu bwenge (honnêteté intellectuelle). Kagame na FPR bashoboraga gutegereza uko ingoma ya Habyarimana izarangira, ariko nk’abanyapolitiki, bahisemo gutegura no kurema (déterminer) uko bazayirangiza. Bategura kwica Habyarimana banabigeraho. Muri uwo mugambi wo kurema ibiri imbere, banateguye uko “opposition” y’imbere mu gihugu izabafasha, barangiza bakayirimburana n’imizi. Na byo byageze aho birashyika. Ndetse banateguye uburyo iyo “opposition” bayibibamo urubori ruzatuma icyo gisekuru kitongera kwegura umutwe, babacamo ibice. Bariherereye, birenza ba Gatabazi na Gapyisi, baricecekera, bagenzi babo bajya ku maradiyo babishinja Habyarimana.

Ikigaragara ni uko “opposition” y’imbere yakoraga nka rubanda, yategerezaga ibiba, ikareba uko yabyitwaramo. Yarakurikiraga, ntiyateguraga. Nta mugambi wa politiki yagiraga. Naho FPR yo yarabiteguraga ikanabirema, ari cyo mu by’ukuri cyitwa gukora politiki. Uko guhuzagurika kwa “opposition” kwatumye abari bafatanyije no mu mashyaka amwe icyo gihe, ubu ntawe usuhuzanya n’undi. Siniriwe nshyiraho amazina. FPR yaboneyeho akanya irabacanga nk’ucanga amakarita, ku buryo n’abari basangwanywe amasano ya hafi mu miryango, ubu aho umwe anyuze undi ahanyuza umuriro. Aha hanadufasha kumva impamvu muri iyi myaka 20 ishize, abantu bari barakoranye, byabananiye kwiyegeranya ngo bareme opposition ifite imbaraga zo guhangana na FPR. Aha wanahashingira wumva icyo mpora nsubiramo ko politiki ya opposition izatangizwa n’abasore n’inkumi bazamutse (bashaje).

Ntihagire ubisimbukiraho ngo akeke ko mpamagarira abanyapolitiki bazamutse gukora politiki ndimburambaga nk’iya FPR. Oya rwose ntibikabe. Na FPR ntibyayihiriye, dore biyigejeje aharindimuka. Gusa FPR ni urugero rw’icyo bita gukora politiki, ufite icyerekezo, ufite umugambi. Icyo nshaka kwerekana ni uko kuba FPR yarabishoboye mu bibi, ari ikimenyetso cy’uko abantu banabishobora mu byiza. Gusa ntihagire uwibeshya ko bigerwaho mu munsi umwe. Na FPR byayitwaye hafi imyaka 30. Uwashaka kugira aho agera, niyicare yubake icyerekezo atarambirwa.

Umusozo: mwana wanjye uzabe ingenzi, uzase nanjye urenzeho unsumbe ndabigusabye.

Banyapolitiki murimo muzamuka, nimwe mbwira. Ndabandikiye kuko nemera ko ari mwe muzazahura politiki ya opposition murema inzira nshyashya. Ndabandikiye kuko ibihe byahindutse, bikaba bisaba imikorere mishya. Ndabandikiye kuko ababyeyi banyu cyangwa bakuru banyu hari henshi banyereye, hari byinshi bagonganiyemo imanga byateye ikaba yarababujije kwisuganya ngo politiki y’u Rwanda yubure umutwe. Ndabandikiye kuko mutari ibitangaza kubarusha. Gusa bashobora kubabera icyitegererezo. Aho batsitaye mwizibukire, aho banyereye musimbuke cyangwa mwambare “godiyo”, aho bakoze neza mukomerezeho. Nibataba ababyeyi gito cyangwa abakuru shyari, bazababwira nka Rugamba bati “mwana wanjye uzabe ingenzi, uzase nanjye urenzeho unsumbe, ndabigusabye”.Nyamara birakwiye gushishoza aho mukwiye gusa n’aho mukeneye kubarenga. Ngiyi intangiro ya politiki: kudategereza ibizaza, ahubwo tugaharanira kubihanga.

 

Edmond MUNYANGAJU

 

A young Rwandan orphaned by RPF reacts to Ange Kagame’s ” I can’t live without my parents”

Paul Kagame, instead of taking his wife with him like other African presidents during their recent visit to the white house, took his daughter Ange Kagame. Afterwards, Ange Kagame was interviewed by one local online newline IGIHE.COM. One of the questions was to name one thing she can never live without. The president’s daughter answered innocently: “my family”. This angered so many Rwandans who lost their parents during the attacks of which Ange’s father was the commander in chief. Here is the letter written by a certain Kanyabigega Elijah, an orphan who survived Kagame’s cruelty.
Admin

DEAR ANGE KAGAME: THE FIRST DAUGHTER OF RWANDA,

Allow me to write to you in English the language of which is one of the things your dad forced me to bear. I am Kanyabigega Elijah. I was told that my parents come from the former Kiyombe Commune. One of the areas your dad punished for the sins they did not commit. I am 24 now, hopefully if your dad’s DMI does not dig into my computer and take my IP to know where I am writing to you from and punish me for writing to our first daughter then I am most likely to celebrate my 25th birthday soon. However, this is not one of the reasons I am writing to you. My letter is going to basically focus on your socialite, your visit to White House, and your dad as a president of my country.

 
YOUR INTERVIEW WITH GIHE.COM
After your visit with your dad to Washington, for sure your dad achieved what he wanted. He wanted to bring media attention and bring you into the international social media limelight which you got. Kudos to your dad’s PR mogul. I wish he could do the same for our far remote village in Mukarange. We would get drinking water the next day. Anyway your interview got me thinking when the IGIHE.COM journalist asked you ONE OF THE THINGS YOU CAN NEVER TOLERATE TO LIVE WITHOUT (NI IKI UDASHOBORA KWIHANGANIRA KUBAHO UDAFITE) THEN YOUR ANSWER WAS AN OBVIOUS ONE. You said that you cannot tolerate to live WITHOUT YOUR FAMILY (SINABAHO NTAMURYANGO WANGE). Here I have to correct your Kinyarwanda grammar and remind you that you are no longer in UGANDA but in Rwanda. Therefore, in Kinyarwanda we don’t say WANGE but WANJYE. Unless you want to change Kinyarwanda to Luganda the same way your dad changed French to English. No worries, we will still persevere the same way we have been since October, 1990. Coming back to your answer to IGIHE.COM. You are absolutely right. One’s family is very important but I wonder whether your dad knows or even understand the pain millions of Rwandan youth had to go through after their parents fell to the AGAFUNI. You are too young to know what AGAFUNI is but in case your dad did not sit you at his feet and explain to you how he used to kill innocent Rwandans in KIYOMBE, MUKARANGE, BWISIGE, BUTARO, KIDAHO, and other places in Rwanda, I can volunteer to teach the history of Rwanda and how your dad prepared that fame you are enjoying today.
HOW AGAFUNI MADE ME AN ORPHAN AT AGE 4
Dear Ange, I don’t know how I was born, but at least you know because when you were born your dad and his friends took pictures and celebrated your birthday. As for me I was born

ANGE KAGAME

when Katiyusha was flying over my head. It is said that when your dad sent 12 bombs of Katiyusha simultaneously, my mom’s birth pangs came prematurely. As they were fleeing your dad’s advancement. I am told that that day your dad was on killing spree. He had vowed to clear the whole of KIYOMBE, CYUNGWE, BWISIGE, KIVUYE, and KIYOMBE to prepare for your coming. In the process, things got worse for my mom. She had to deliver me. However, your dad’s shelling was too much. She knew that any delay would expose her and my dad to your father’s unforgiving sword. Therefore, my dad had to think on his feet on how to solve the situation at hand. I was his firstborn. He wanted me to live and my mother as well but your dad was approaching. Then my dad saw a granary “IKIGEGA” nearby the path they were taking. He immediately carried my mom who was in severe pain and threw her in that Granary and joined her inside there. He helped me to deliver me thus the name KANYABIGEGA.

After I was born things did not go well at all. You remember that IKIGEGA saved the lives of three people, myself, my mom, and my dead. I don’t have a time to go through all details of how I was born just know that God stood between me and your dad in the name of a granary so that your dad’s men don’t harm us. Let me fast-track to another day in my life, my families, and your family’s. Some in 1993, my dad and my mom went to look for food because we had spent three days without anything on our mouths. This time we lived in a refugee camp in Muhura. I hope your dad told you where Muhura was located then. My younger sister was only 4 months and my young brother was only 2 years old. However, on this fateful day, he was sick, and hungry. Therefore, my parents had to carry both of them because they did not want to leave him behind in that condition. They carried my sister who was just 4 months and my brother who was a bit older but sick. They went to a place called Nyagahanga. At this place my aunt was married there near a place called NEKE. She had invited them to her house to pick whatever food they could because children were starving. Indeed they went. However, they never came back, actually only elderly women that your dad left to tell the story. You go and ask where NYIRAMITSINDO used to stay. She is the one who told the story of how your father’s men came and besieged my aunt’s home. They were 11 RPF soldiers full of hate determined to make me an orphan forever. It was around 3pm when your dad’s men entered my aunt’s home carried AGAFUNI. They killed everybody in that home but NYIRAMITSINDO. My brother MIGISHA (Blessings) and my sister AKIZANYE did not live to see this day, simply because your dad exists.
 
MY SISTER AKIZANYE ON FACEBOOK SMILING
As you stole the show in Washington DC, and became an overnight socialite smiling next to your dad at Rwandan taxpayers’ expenses one thing came into my mind. My sister AKIZANYE would have celebrated her 21st birthday today. She would be on Facebook just

ANGE KAGAME AND HER FAMILY

posting and sharing with her friends of how much she has enjoyed this day. AKIZANYE would have clicked liked on my comments after writing on her wall a midnight comment saying: “HBD baby girl I am glad to have a sis like you.” However, this has never happened because your dad exists. When I see you growing happily I wonder whether you ever think of other Rwandans who lost their parents because of your dad’s actions. Did your dad tell you that he refused a ceasefire and 40% that Habyarimana’s government had assigned to him and his clique from Uganda? Did your dad tell you that his actions caused a massacre of innocent Tutsis who would have survived and be enjoying life the same way you do? Have he ever confined to you that there are millions of Rwandan babies who were only one year old when your dad shot down the plane carrying the then President Habyarimana Juvenal and his Burundian counterpart Cyprian Ntaryamira? Do you ever ask yourself how your dad barred me from mourning my parents and my siblings AKIZANYE and MIHGISHA leave alone burring them with respect.

As I conclude my letter to Dear Ange, I would like to remind you the following. Rwanda is for Rwandans: Hutus, Tutsis, and Twas but your dad has made our land his own private farm ignoring that all Rwandans have right to it and have right to mourn for their dead. Rwandans

PORTIA MBABAZI, KAREGEYA’S DAUGHTER

know very well without haziness that with your dad’s actions Rwanda is remembered for genocide of which he could have prevented if he did not follow his greedy heart. Rwandan youth are hurt but no one to tell their stories because we fear your dad will come for us as he did to KIZITO MIHIGO and Patrick Karegeya now his daughter Portia Mbabazi Karegeya, 23 would be also celebrating to be next to her dad if your dad never existed. Dear Ange, I am a young Rwandan who has been denied right to have my parents and siblings and my story cut across the board whether you are a Tutsi there are millions of Tutsis who lost their parents because your dad exists, whether it is about Hutus there millions of Hutu kids who cannot afford a smile in this Rwanda simply because your dad exists. Let’s forget about Twas because neither did the previous government give them chance to be proud of themselves nor did your father’s regime. Next time when you go to media to vomit please remember that there are millions of Rwandans that your dad has trampled on that ground.

Source: Karisimbi online

COUP D ETAT 1973. Abishyize hamwe nta kibananira 3 : Zitukwamo nkuru .

kayibanda

Nyakubahwa Grégoire Kayibanda

Reka tubanze tuvuge ivanwa ku butegetsi, ifungwa, urubanza n’iyicwa rya Nyakubahwa Grégoire Kayibanda. Tuzakomeza dusuzuma niba Habyarimana yari afite impamvu zifadika zo guhirika ingoma ya Kayibanda. Hanyuma tuzakurikizaho ifungwa, imanza n’iyicwa ry’abandi.

Umubiligi witwa Baudouin Paternostre de la Mairieu yanditse igitabo cyiza cyane ku buzima bwa Nyakubahwa Grégoire Kayibanda. Mu gifaransa icyo gitabo cyitwa “Pour vous mes frères !” Vie de Grégoire Kayibanda, premier président du Rwanda”. Mu kinyarwanda ni ukuvuga ngo : “Ikigamijwe ni ineza yanyu, Bavandimwe !” Ubuzima bwa Grégoire Kayibanda, perezida wambere w’u Rwanda” (Ed. Pierre Téqui, Paris, 1994). Icyo gitabo ni cyiza cyane, ariko iyo uwacyanditse ageze ku rupfu rwa Nyakubahwa Grégoire Kayibanda, aratangira akaruma agahuha. Bigaragara ko hari ibintu adashaka kuvuga kandi asa n’ubizi. Nangwa na we ariko, ntacurikiranya amagambo ngo agoreke amateka nk’uko uwitwa Omer Marshall abikora mu gitabo cye cyitwa Pleure ô Rwanda bien-aimé,  Omer Marchal Éditeur, 1994, cyangwa Eugène Shimamungu mu gitabo cye  twavuze ubushize cyitwa Juvénal Habyarimana, l’homme assasiné le 6 avril 1994, Ed. Sources du Nil, Lille 2004.

Ku wa 5 Nyakanga 1973 hari hateganijwe ku cyicaro cya buri perefegitura yo mu Rwanda inama y’ishyaka MDR Parmehutu (Congrès préfectoral). Ku murongo w’ibyigwa muri buri perefegitura, hari ugusuzuma icyateje imvururu zari zayogoje u Rwanda guhera mu kwezi kwa Gashyantare kw’uwo mwaka, no kureba niba itegeko nshinga ryaragombaga guhindurwa, perezida Grégoire Kayibanda akaba yakongera kwiyamamariza umwanya wo kuba umukuru w’igihugu, cyangwa niba ibyo byari byanzwe, hakemezwa ko perezida Grégoire Kayibanda acyuye igihe cye. Izi ngingo zombi zari ku muronko w’ibyigwa (hari n’izindi nyinshi) zishobora gutuma buri wese yumva impamvu kudeta yabaye ku wa 5 Nyakanga 1973, ariko ibyo tuzabigarukaho tureba niba Habyalimana yari afite impamvu nyazo zo guhirika ingoma ya perezida Grégoire Kayibanda.

Mu ijoro ry’uwa 4 rishyira uwa 5 Nyakanga 1973, perezida Grégoire Kayibanda yari yicaye iwe i Kigali, arimo ategura disikuru yagombaga kuvuga bukeye mu nama (congrès) ya MDR Parmehutu i Gitarama. Ni bwo rero urugogwe rumugwiriye, kudeta irabaye, afashwe mpiri.  Umufasha we, Verediyana Mukagatare, yari ahari ibyo biba. Kayibanda yamusabye gusanga abana i Gitarama , aranga. Ati “Oya, ndakuguma iruhande kugirango menye iyo bakujyanye”. Nuko rero itsinda ry’abasirikari riyobowe na Léonidas Rusatira ribajyana bombi shishi itabona, amaguru adakora hasi, hamwe n’umwana wabo w’umuhererezi Sylvia wari ukiri uruhinja, kubafungisha ijisho mu kigo cya ISAR Rwerere, komine Cyeru mu cyahoze ari perefegitura ya Ruhengeri. Bahoraga bacunzwe n’abasirikari bagera kuri 15. Benshi muri bo bababaniraga neza, ariko hari n’abandi bubahukaga Kayibanda ndetse bakanamusagarira. Nyuma y’amezi 5 abana n’umugabo we muri ubwo buzima butoroshye, Verediyana yifuje gusanga abana i Gitarama. Yafashe urw’amaguru n’umwana mu mugongo, agenda ibilometero byinshi cyane. Le 22 Ukuboza 1973, nibwo ijipe ya gisilikari yamusanze kuri Base, iramujyana kugera mu rugo rwe i Kavumu (Nyamabuye-Gitarama).

Le 4 Gashyanyare 1974  urukiko rwa gisirikari rushinzwe kuburanisha perezida Grégoire Kayibanda na bagenzi be rwatangiye imirimo yarwo mu nyubakwa y’urukiko rwambere rw’iremezo mu Ruhengeri. Rwari ruyobowe na Majoro Bonaventure Ntibitura. Yari yungirijwe na Komanda Théoneste Lizinde. Joseph Kavaruganda wari usanzwe ari na “Procureur de la république” ni we wari uhagarariye icyo bita mu gifaransa “la partie civile”. Mu gushinja bamwe mu baregwa, yasyaga atanzitse. Gerefiye w’urukiko yari Déogratias Kayibanda wari usanzwe ari “substitut principal” wa “procureur de la république”. Umujyanama w’urwo rukiko yari Maître Nicodème Ruhashyankiko wigishaga amategeko (droit) muri kaminuza nkuru y’u Rwanda.  Abari bashinzwe guhata izo mfungwa ibibazo, bakazikorera amadosiye yashyikirizwaga ubucamanza ni abasirikari bakuru (officiers) : François Burasa ubu uba muri Norvège, Nyamwasa G. na Mutabazi D. Le 26 Kamena 1974, urwo rukiko rwakatiye perezida Grégoire Kayibanda na bagenzi be 7 igihano cy’urupfu. Urukiko rwahereyeko ruvanwaho rutararangira kuburanisha no gusomera abaregwaga bose. Naho inyubakwa izo manza zaberagamo yaje gukongorwa n’inkongi y’umuriro hasigaye igihe gito ngo Bwana Protais Zigiranyirazo, muramu wa perezida Habyarimana, akaba yari perefe wa Ruhengeri igihe cy’izo manza,  ave kuri uwo murimo. N’inyandiko zose zirebana n’izo manza zahiriyemo.

Ku wa 19 Nyakanga 1974 Grégoire Kayibanda yarakomorewe, igihano cye cy’urupfu kiba icyo gufungwa burundu, akomeza ubuzima bwe i Rwerere. Kuva ukwezi kwa Nyakanga 1974 kugeze hagati, Verediyana Mukagatare yatangiye kugaragaza intege ke cyane, ashegeshwe n’ibyamubayeho byose kuva le 5 Nyakanga 1973, ariko cyane cyane n’uko umugabo we yari amaze gukatirwa urwo gupfa. Le 11 Nzeri 1974 Grégoire yimuriwe iwe mu rugo kugirango amube hafi. Yaje kwitaba Imana le 13 Ukwakira 1974. Leta yategetse ko hatagira umuntu n’umwe umusabira misa, haba i Kabgayi, haba n’ahandi hantu aho ari ho hose mu Rwanda. Uwakongera uyu mubyeyi Verdiyana Mukagatare ku rutonde rw’abishwe n’abakoze kudeta yo ku wa 5 Nyakanga 1973 mu Rwanda ntiyaba abeshye.

Nyuma y’urupfu rw’umugore we, imibereho ya Grégoire Kayibanda yarushijeho kuba inzira y’umusaraba. Inzu ye yari ifite isuku, bitewe ahanini n’ubwitange bwa nyirabukwe wari ugeze mu zabukuru, akita no ku mirima no ku rutoke rw’umukwe we. Hari n’umusaza wateguraga ibiribwa, akabizana mu rugo hamwe n’inkwi zo kubiteka. Abaturanyi bazaga guhinga imirima ye, bakanamuganirizaho gato. Le 6 Ukwakira 1976 abo bantu bose babujijwe kuzongera kuhakandagiza ikirenge, ahubwo Grégoire Kayibanda ahatwa ibibazo bamubaza ibyo yaganiraga n’abo bantu n’ibyo babaga baje gukora.

Le 27 Ugushyingo 1976 yasuwe ku buryo butunguranye na Komanda Elie Sagatwa, muramu wa perezida Habyarimana, akaba n’umunyamabanga we wihariye kandi uhoraho (secrétaire particulier et permanent). Baganiriye nk’isaha yose. Le 2 Ukuboza 1976 nyuma ya saa sita, Sagatwa yongeye kumusura, ndetse amujyana kuramutsa se na nyina. Uwo mugoroba Kayibanda yamaranye n’ababyeyi be iminota 20 gusa. Le 14 Ukuboza 1976 isaa tatu n’igice za mu gitondo (09h00), Grégoire Kayibanda yatangiye gutaka avuga ko ababara ahagana ku mutima. Umuganga uvuye ku bitaro by’i Kabgayi yamugezeho saa moya za niumugoroba (19h00). Yasubiriwe nijoro, le 15 Ukuboza 1976  aba avuyemo umwuka.

Yishwe n’iki mu by’ukuri ?

Nyakubahwa perezida Grégoire Kayibanda yahotowe na Komanda Elie Sagatwa, ariko ubwo nawe yari afite uwamutumye cyangwa abamutumye. Jean Shyirambere Barahinyura yabyanditse mu w’1988 muri cya gitabo cye twavugaga ubushize. Nyuma ariko umwe mu babigazeho n’undi umwe mu bafashije Sagatwa gukora iryo shyano begereye umushakashatsi Mwalimu Bonaventure Mureme Kubwimana, babimubwira neza. Mu by’ukuri, igihe cyose Sagatwa yajyaga gusura Grégoire Kayibanda, yabaga agiye gusuzuma uko intege ze zikomeza kugenda ziba nke, ku buryo abishatse yamuniga batabanje kugugurana.

Ubuhamya bwa Liyetona Mutabaruka uko bwanditswe na Bonaventure Mureme K.

Liyetona Mutabaruka uvuka i Byumba yari umusirikari mukuru wo mu itsinda (promotion) rya 10 ry’abanyeshuri bo mu ishuri rikuru rya gisirikari i Kigali. Mu w’1975 yategekaga ikigo cya gisilikali cya Gitarama. Ni we rero wari ushinzwe kurinda imfungwa idasanzwe : perezida Grégoire Kayibanda. Umunsi umwe, Komanda Elie Sagatwa yaje kumusura, amusaba kwica uwo “mugororwa”. Mutabaruka yagize ubwoba, asaba ko bamuha igihe cyo kubitekerezaho. Yagiye kugisha inama Bwana Fulgence Seminega nawe wavukaga i Byumba, icyo gihe akaba yarategekaga urukiko rw’ikirenga. Seminega yumvise neza igihirahiro uwo musirikari arimo, aramubwira ati : “Genda ubwire Sagatwa aguhe inyandiko irimo iryo tegeko ko ugomba kwica Kayibanda”. Sagatwa agarutse, Mutabaruka yamusabye iyo nyandiko. Sagatwa yaramubwiye ati : “nsubiye i Kigali, nzagaruka nyikuzaniye”. Ntiyigeze agaruka, ahubwo Mutabaruka nawe yimuriwe i Kigali, asimburwa i Gitarama na liyetona Papias Kanyandekwe. Nyuma yaho gato, inkuru iba kimomo ngo Grégoire Kayibanda yitabye Imana. Kuva icyo gihe, izamurwa rya Mutabaruka mu mapeta ryaragoranye cyane. Yaradindizwaga, abari kumwe nawe bakamusiga, abari inyumaye bakamucaho.

Ubuhamya bwa Kaporali Giti uko bwanditswe na Bonaventure Mureme K.

“Giti” ni umukaporali nawe uvuka i Byumba wanze ko amazina nyakuri atangazwa, nuko rero Mwalimu Bonaventure amuhimba irya “Giti”. Giti yabaga mu kigo cya gisilikali cya Gitarama. Yari mu itsinda rishinzwe kurinda inzu ya Kayibanda le 15 Ukuboza 1976, umunsi Sagatwa aza akamuniga, hanyuma Giti n’abari kumwe nawe bakamuhorahoza bamunyukanyuka, bamuvuna imbavu. N’ikimenyimenyi, bafunzwe bya nyirarureshwa, nyuma baza gufungurwa bidatinze, ndetse buri wese ahabwa umushahara we w’imyaka 2, hanyuma birukanwa mu gisirikari, buri wese acirwa muri komini ye kavukire. Giti yaje kuba umuzamu ahantu umuzungu w’umubiligi yubakaga amazu muri komini avukamo. Iby’uko yagize uruhare mu kwica Grégoire Kayibanda yarabivugaga kugirango bimuvemo kugirango yumve nawe yagira amahoro mu mutimanama we.

Ishyingurwa rya nyakubahwa perezida Grégoire Kayibanda

Nyakubahwa perezida Grégoire Kayibanda yashyinguwe le 15 Ukuboza 1976 isaa cyenda n’igice iwe mu rugo iruhande rw’aho umufasha we yari yarashyinguwe . Yashyinguwe na Musenyeri André Perraudin, akikijwe na Musenyeri Aloys Bigirumwami, Musenyeri Jean Baptiste Gahamanyi, Musenyeri Phocas Nikwigize, Musenyeri Joseph Sibomana na padiri Massion. Mu bana 8 hari  6 ,  hari kandi abantu benshi bo mu muryango we n’abaturanyi, hakaba kandi Komanda Elie Sagatwa na Liyetona Papias Kanyandekwe n’abasirikari bagera kuri 20 bo mu kigo cya gisirikari cya Gitarama. Intego ya Kayibanda, ari nayo yanditse ku mva mu rulimi rw’ikilatini yari : “Libertatem filorum Dei”. Mu gifaransa bivuga ngo : “Liberté des enfants de Dieu”. Mu kinyarwanda ni “Ukwishyira ukizana kw’abana b’Imana”.

Ikindi gitabo ubishoboye yasoma kugirango acengere kurushaho ibi turiho tuganira muri iyi minsi ni icya Eugène Ndahayo, mwene Claver Ndahayo nawe wahitanywe n’ubu bwicanyi. Icyo gitabo cyitwa Rwanda – Le dessous des cartes, Ed. L’Harmattan, Paris, 2001. Nk’uko twabivuze dutangira, ubutaha tuzarebera hamwe niba Habyarimana yari afite impamvu zifatika zo guhirika ingoma ya Kayibanda, twibaze kandi icyatumye yicanwa n’abafasha be benshi cyane.

 

BIRACYAZA 

Musemakweli Jean de Dieu

 

Umwarimu wo gukata kawa Bwana Tom Ndahiro aragenzwa n’iki?

11
  Kawa: igihingwa Tom yari ashinzwe kwitaho ngo gitange umusaruro

Ubusanzwe Tom Ndahiro ni umwarimu wo gufata neza igihingwa cya kawa umwe mubo tuzi ku kazina ka moniteri agiri (moniteur agricole). Nyuma y’aho FPR ifatiye ubutegetsi imaze kwararika ingogo amagana atagira ingano, Tom Ndahiro ubu yitabajwe na FPR ngo abe umujyanama wa Paul Kagame kubera umutima w’ubugome yagaragaje ko afitiye Abanyarwanda cyane cyane abo mu bwoko bw’abahutu n’abandi batavuga rumwe n’ingoma mpotozi iyobowe n’agatsiko sajya.

Mu gushishikarira  ibyo yita akazi ke, Tom Ndahiro ntacyo asiga inyuma ari imvugo nyandagazi, ibitutsi byeruye ariko cyane cyane byose akabikorana ikinyoma n’ubugome bwarenze urugero.

Kuva itariki ya 28 Mutarama 2013 Abanyarwanda b’ikubitiro bamaze guhurira i Paris bagafata icyemezo cyo gushinga ishyaka ISHEMA, Tom Ndahiro yahiye ubwoba maze si ukuvugishwa karahava. Yahise asohora inyandiko yise Hutu power mu birindiro i Paris aho yemeza ko Ishema party ari CDR (Coalition pour la Défence de la Republique) naho Padiri Thomas Nahimana umuyobozi w’ishyaka ISHEMA akaba ari Martin Bucyana, umuyobozi wa CDR wishwe na FPR yiyoberanyije mu baturage.  Nyamara ibi byose abyandika yirengagije nkana amatwara n’amahame y’ishyaka ISHEMA ry’u Rwanda.

Mu nyandiko aheruka gusohora kuwa 1 Kanama 2014, Moniteri Tom noneho aravuga ko ISHEMA party rishyigikiye FDLR kandi rikaba ryibona muri guverinoma y’abatabazi. Iyo nyandiko yayise “Abo muri ISHEMA Party bashyigikiye FDLR Kandi Bakibona Muri Guverinoma ya Kambanda na Sindikubwabo”.

Kubera ko nabonye Tom avangavanga ibintu ndetse agashaka no kumvugira ibyo ntavuze( mu bwenge bwe ko buciriritse), nifuje kongera gusobanurira abasomyi.

  1. Gahunda z’ISHEMA zirasobanutse

Mu itangazo rishinga ishyaka ISHEMA ry’u Rwanda twakoreye i Paris kuwa 28 Mutarama 2013, igika cya gatatu cy’ibyemezo kigira kiti:

“Dushyize imbere inzira y’amahoro kuko ariyo idasesa amaraso y’inzirakarengane kandi ikubahiriza uburenganzira bw’ikiremwamuntu”.

Naho mu gika cya kane dusobanura amatsinda ane y’abenegihugu akeneye kwitabwaho mu maguru mashya kuko babangamiwe kurusha abandi Banyarwanda. Ayo matsinda ni aya:

  1. Urubyiruko rw’abashomeri
  2. Abarimu batereranywe n’abanyeshuri bahinduwe ibicibwa
  3. Impunzi zihora zicundwaho ay’ikoba
  4. Abarenganyijwe n’inkiko z’agatsiko ka FPR.

Kuba twarahisemo inzira y’amahoro bisobanuye ko tutazashinga umutwe w’ingabo zo gutera igihugu ko ahubwo tuzagerageza inzira z’ibiganiro. Ni muri urwo rwego Ishyaka ISHEMA ryakwishimira kandi rigashyigikira icyemezo cy’umutwe uwo ari wo wose twabyumva kimwe. Ibyo Tom avuga ngo “Chaste Gahunde agaragaza ko bakorana kandi bashigikiye FDLR n’ibyayo byose” nayobewe aho yabikomoye. Cyakora sinabura no kwibutsa ko itegekonshinga u Rwanda rugenderaho mu ngingo yaryo ya 53 rigira riti:

“Abanyarwanda bafite uburenganzira bwo kujya mu mitwe ya politiki bihitiyemo cyangwa ubwo kutayijyamo. Nta Munyarwanda ushobora gukorerwa ivangura ku mpamvu z’uko ari mu mutwe wa politiki uyu n’uyu cyangwa ko nta mutwe wa politiki arimo”.

Bigaragarira buri wese ko muri politiki ya opposition harimo imirongo ibiri y’uburyo abantu bumva byahinduka mu Rwanda.

Umurongo wa mbere ni uw’abasanga intambara itari ngombwa ahubwo hageragezwa ibiganiro byakwanga abanyarwanda bagahagurukira rimwe bakanga ubutegetsi binyuze muri non violence active maze byaba ngombwa tugahagurutsa Revolisiyo ya rubanda. Uyu murongo ni wo ISHEMA party ryahisemo.

Umurongo wakabiri ni uw’abasanga hategurwa intambara maze u Rwanda rukabohozwa ku mbaraga za gisirikare. Hari andi amashyaka wenda asanga ibi bihwitse. Ni uburenganzira bwabo bwo kubibona gutyo.

Cyakora hari n’abatekereza uko iyo mirongo yombi yahuzwa.

  1. Ku bijyanye na Leta y’Abatabazi

Uretse abantu bumva ko bari hejuru y’amategeko (lawless) nka moniteri Tom, ntawe utazi ko kugeza ubu u Rwanda rwagize aba perezida batandatu kuva rwabona ubwigenge. Perezida Dominiko Mbonyumutwa yagiyeho atowe n’abahagarariye abaturage bari bateraniye mu nama yabereye i Gitarama ku itariki twibukana icyubahiro yo kuwa 28 Mutarama 1961. Binyuze mu matora, Perezida Grégoire Kayibanda yasimbuye Mbonyumutwa ku itariki ya 26 Ukwakira 1961.

Kayibanda yaje kuvanwa ku butegetsi na General Major Juvenal Habyarimana muri coup d’etat yo muri 1973. Nyuma yaho Kayibanda yaje kwicwa mu buryo bugayitse cyane. Nyuma ya coup d’etat habaye amatora maze Habyarimana aratorwa arayobora kugeza mu mwaka wa 1994 aho yiciwe mu ndege arimo ashyikirana na FPR Tom Ndahiro abereye umuvugizi. Twibutse ko ibimenyetso byinshi byagaragaje ko FPR ariyo yahanuye indege yari itwaye Habyarimana kugira ngo yifatire ubutegetsi.

Hakurikijwe itegeko nshinga ry’u Rwanda Dr Sindikubwabo Theodore nk’umuyobozi w’inteko ishinga amategeko (Conseil National Pour le Development) yabaye perezida w’agateganyo yinjira atyo mu mubare w’abayoboye u Rwanda.

Bitewe n’uko FPR yari yubuye imirwano imaze umujyi wa Kigali, kandi ku kagambane ka Romeo Dallaire ingabo z’u Rwanda zari zarambuwe intwaro,  Sindikubwabo yise guverinoma ye Leta y’Abatabazi bifuzaga gutabara igihugu. Kuba batarabishoboye si uko wenda batabishakaga.

Bizimungu Pasteri yabaye perezida wa gatanu w’ u Rwanda FPR imaze gufata ubutegetsi asimburwa na Kagame nyuma yo kwegura.

Uburyo Sindikubwabo na leta ye bagiyeho bikurikije itegeko nshinga ryatowe n’Abanyarwanda (natwe turi Abanyarwanda). Ni ukuvuga ko iyo leta yari iy’Abanyarwanda. Ni ukuvuga ko uwarwanyije iyo leta yarwanyije Abanyarwanda. Uwakuyeho iyo leta yakuyeho Abanyarwanda, wenda wasanga ari na yo mpamvu ama miliyoni y’Abanyarwanda yifatiye iy’ubuhungiro!

  1. Umwera uturutse ibukuru ukwira hose

Uwashaka ntiyagaya Tom Ndahiro cyane ahubwo uwamuhaye ijambo niwe ukwiye gutanga ibisobanuro. Nta gihe na kimwe Perezida Paul Kagame yigeze ashyigikira uburenganzira bwo gukora amashyirahamwe ya politiki atavuga rumwe na we. Buri gihe iyo habaye umutwe ugaragaza ko ushobora kumuhirika, Kagame ahita asohora amaturufu amufasha kuwigizayo. Ni muri urwo rwego hagiyeho amategeko adasobanutse ariko afite icyo agamije gisobanutse. Icyo nta kindi ni uguhinda uwo ari we wese washaka guharanira ko mu Rwanda haba impinduka ziha ijambo umwenegihugu akishyira akizana, akihitiramo abamuyobora bitari bya bindi bya “tora aha”.

Mu mwaka wa 2001 uwari perezida Bwana Bizimungu Pasteur yeguye ku mirimo ye avuga ko adashobora gukorana n’abantu batubahiriza amategeko. Yahise ashaka uburyo bwo gushyiraho ishyaka rya politiki aza kubifungirwa ngo yari agiye guhungabanya ubusugire bw’igihugu. Niyitegeka Theoneste yarafashwe arafungwa ngo ni uko yashatse kwiyamamariza kuba perezida wa repubulika. Mushayidi Deo, Ingabire Victoire na Bernard Ntaganda bose barafunzwe ku byaha by’ibihimbano kuko bagaragaje ko bashaka gutanga umusanzu wabo ngo u Rwanda rugere ku miyoborere myiza. Tom Ndahiro ni umwe mu mizindaro Paul Kagame akoresha ngo abatavuga rumwe na we bagirirwe nabi.

  1. Umwanzuro:Tom agamije iki koko?

Mu ndirimbo ihebuje yitwa “Rata Siyoni umugaba”, hari interuro nziza cyane igira iti “Hirya y’ibigaragara, shaka ukuri bishushanya…”.

Ntimugire ngo ibyo Tom Ndahiro arimo ntabizi. Kagame noneho yateye indi ntambwe ikomeye aho yahamagariye abambari be kwica abatavuga rumwe na leta, ndetse atanga itegeko ryo kurasa abantu ku manywa y’ihangu.  Icyo Tom ashaka ni uguhumbahumba ABATARIPFANA bakorera mu Rwanda maze bakaraswa ku manywa y’ihangu. Icyo Tom agamije ni ugukora urutonde rw’abantu, abavandimwe n’ababyeyi babo bakirukanwa ku mirimo ngo kuko bakorana n’ISHEMA cyangwa bakaba ibyitso by’uwo yita umwanzi. Nyamara Tom Ndahiro ashatse yatuza kuko  gukomeza kwikorereza Abanyarwanda ari ubwenge bukeya cyane. Ukuri ntikujya gutsindwa.

Turasaba Abataripfana bose aho bari n’Abanyarwanda muri rusange gukomeza kwamaganira kure ingoma ya Paul Kagame, ntibaterwe ubwoba n’abambari bayo bose harimo n’uyu munyamakawa wigize umusesenguzi w’akataraboneka.

 

Muhorane Ukuri, Ubutwari no Gusaranganya.

Chaste Gahunde

Umunyamabanga nshingwabikorwa

ISHEMA Party